Yüksek Lisans Tezleri

Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.14365/8832

Browse

Filters

2024 - 20254

Settings

Department: search.filters.department.Lisansüstü Eğitim Enstitüsü / Psikoloji Ana Bilim Dalı / Deneysel Psikoloji Bilim DalıSubject: search.filters.subject.Psikoloji

Search Results

Now showing 1 - 4 of 4
  • Master Thesis
    Güç Uykusu Sırasında Beyin Osilasyonları
    (2025) Arı, Özge; Başar, Canan
    Uyku, içinde hem zihinsel hem bedensel pek çok sürecin olduğu sinir sistemi olan canlılar için oldukça hayati biri süreçtir hızlı olmayan göz hareketi (NREM) ve hızlı göz hareketi (REM) stage olmak üzere iki ana gruba ayrılır. NREM1 ve NREM2 hafif uyku kısımlarıdır. NREM3 ise yavaş uyku dalgası içeren derin uykuyu temsil eder. Güç uykusu, NREM1 ve NREM2 den oluşur. Yavaş uyku dalgasına girmeden uyanılarak; uyku ataletini engelleyen, 15-20 dakikalık kısa gün içi uykusudur. Güç uykusu bilişsel alanlarda iyileşme sağlar, ek olarak dinlenme ve zihinsel yenilenmeye de katkı sağladığı literatürde bilinir. Bu tezin amacı güç uykusundaki iyileşme ve yenilenmenin beyin osilasyonlarında nasıl değişimler sağlandığını ve güç uykusunun dinlenme koşulundan beyin osilasyonları açısından nasıl farklılaştığını incelemektir. Bulgular, her bir frekans bandı için ayrı ayrı analiz edilmiştir. Gruplar (Güç Uykusu, Uyumayan), zamansal olarak (öncesi, uyku, sonrası), ön- arka dağılım (frontal, central, parietal, oksipital), lateralizasyon (sol, orta, sağ) etkilerini araştırmak için dört yönlü bir karma ANOVA yapılmıştır. Araştırmanın sonucuna göre, delta ve theta osilasyonlarında bütün koşullarda anlamlı ana etki bulunmuştur. Theta ve alpha osilasyonlarında zaman, ön- arka dağılımı, lateralizasyon ve grupların dörtlü etkileşimi anlamlı bulunmuştur. Alpha osilasyonunda zaman, grup, ve ön- arka dağılımın ana etkisi bulunmuş bunun yanında alpha ve betada osilasyonlarında ön- arka dağılım ve grubun, zaman ve ön- arka dağılımın, ön- arka dağılım ve lateralizasyon da etkileşim etkisi bulunmuştur. Beta osilasyonunda ön- arka dağılımın ve grubun ana etkisi ayrıca zaman ve ön- arka dağılımı etkileşim etkisi bulunmuştur. Bu bulgular, güç uykusunun bilişsel faydalarının beyin osilasyonlarındaki değişimlerle ilişkili olduğunu göstermektedir.
  • Master Thesis
    Güç Uykusunda EEG Osilatör Dinamikleri: Gece Uykusunun Etkisi
    (2025) Gülpınar, Aybars; Eroğlu, Canan Başar
    Bu çalışma, gündüz yapılan kısa güç uykusunun (power nap) elektrofizyolojik etkilerini, iki farklı gece uykusu koşulu altında (yeterli uyku [AS] ve uyku yoksunluğu [SD]) incelemiştir. Uyku koşulunun güç uykusunu nasıl etkilediğini ve güç uykusunun delta, teta, alfa ve beta frekans bantlarındaki dinlenim hâli osilatuar aktiviteleri nasıl değiştirdiğini araştırmak amacıyla tekrar eden EEG kayıtları hızlı Fourier dönüşümü (FFT) yöntemiyle analiz edilmiştir. Tüm frekans bantlarında tutarlı topografik örüntüler — anterior-posterior yönelimi ve lateralizasyon — gözlemlenmiştir. Ancak, koşul ve zaman etkileri özellikle delta ve teta osilasyonlarında belirgin olmuştur. Delta gücü, uyku baskısına duyarlı olduğu; SD koşulunda gözlenen frontal baskınlık, olası telafi edici süreçleri yansıtabileceği düşünülmüştür. Güç uykusunun ardından, gözler açık dinlenim hâlinde delta gücünde görülen azalma, kortikal uyku ihtiyacının azaldığını düşündürmektedir. Teta gücü analizleri, uyku yoksunluğuna bölgeye özgü bir duyarlılık olduğunu ortaya koymuştur. SD katılımcılarında fronto-sentral bölgelerde teta artışı, artan bilişsel çabayı yansıtabilirken; kısa uyku sırasında oksipital teta artışı, hipnagogik fenomenlerle ilişkilendirilmiştir. Bu bulgular, erken uyku evresi dinamikleriyle ve rüya benzeri deneyimlere ilişkin öznel raporlarla örtüşmektedir. Alfa ve beta gücü, koşullara karşı daha az duyarlılık göstermiş olsa da kısa uykunun ardından gözler açık dinlenim hâlinde anlamlı biçimde artmıştır; bu durum, artan kortikal uyarılma ve geri kazanılan uyanıklığı düşündürmektedir. Genel olarak bulgular, yalnızca 20 dakikalık kısa bir uykunun bile, önceki uyku kalitesini yansıtan şekilde beyin aktivitesini düzenlediğini ortaya koymaktadır. Kısa uykular özellikle, uyku baskısı ve bilişsel yenilenme ile ilişkili yavaş osilasyonları etkilemektedir. Bu elektrofizyolojik değişiklikler, stratejik kısa uykuların dinlenim hâlindeki beyin üzerindeki onarıcı ve düzenleyici rolünü desteklemektedir.
  • Master Thesis
    Somutlaştırılmış Bilişin Snarc Üzerindeki Rolünün Araştırılması: El Pozisyonunun Ayak Tepkileri Üzerindeki Etkisi
    (2025) Tunç, Elvin Naz; Dural, Seda
    Soldan-sağa doğru okuma ve yazma alışkanlığı olan kültürlerde, bireylerin zihninde soldan sağa doğru artan bir zihinsel bir sayı doğrusu (mental number line – MNL) olduğu ve sayıları bu doğru üzerinde temsil ettikleri öne sürülmektedir. Sayı temsillerinin zihinde uzamsallaştırıldığına dair bu görüş, uzam-sayı ilişkileri bağlamında yapılan çalışmalarda SNARC (Spatial-Numerical Association of Response Codes) etkisi olarak gözlenmektedir. Bu etki, küçük sayılara sol, büyük sayılara ise sağ el ile daha hızlı tepki verilmesi şeklinde tanımlanabilir. Bedenlenmiş biliş (embodied cognition), çeşitli bilişsel süreçlerin bedensel deneyimlerden, yönelimlerden ve fiziksel dünya ile duyusal-motor etkileşimlerden etkilendiğini öne sürer. Örneğin, SNARC etkisi test edilirken tipik bir duruş olan avuç içi aşağı el pozisyonunun, soldan sağa parmak sayma ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Bu tez çalışması kapsamında, bu gözlemden yola çıkarak farklı el pozisyonlarının SNARC etkisi üzerindeki rolünün araştırılması amaçlanmıştır. El ile verilecek tepkilerin el pozisyonları üzerindeki karıştırıcı etkisi göz önünde bulundurularak katılımcılardan ayak tepkileri aracılığıyla yanıt vermeleri istenmiş, SNARC etkisi büyüklük sınıflandırma görevi kullanılarak ölçülmüştür. Deney 1 kapsamında katılımcıların ayak tepkileri ile Foot-SNARC etkisi ölçülmüştür. Ardından Deney 2'de el pozisyonları avuç içi aşağıda ve avuç içi yukarıda olarak manipüle edilerek Foot-SNARC etkisini ölçmek amaçlanmıştır. Elde edilen bulgularda, Deney 1'de sonuçsuz bir etki görülürken, Deney 2'de her iki el pozisyonunda da Foot-SNARC etkisi görülmüştür. Bu etkinin, el temelli manipülasyonların bedenlenmiş biliş kapsamında uzam-sayı ilişkilerinde kritik rol oynayabileceği görülmüştür.
  • Master Thesis
    The Effect of Social Presence on Task Performance and Sense of Presence in Virtual Reality
    (2024) Yıldırım, Aybars; Erdeniz, Burak
    Sanal gerçeklik (VR) teknolojisinin gelişimi, kullanıcıların dijital ortamlarla etkileşim biçimini önemli ölçüde dönüştürerek fiziksel sınırların ötesine geçen kapsamlı deneyimler sunmaktadır. Bu çalışma, VR sınıf ortamında sosyal varlığın bilişsel görev performansı ve varlık hissi üzerindeki etkisini incelemektedir. Katılımcılar, sanal insan avatarları ve arka plan insan sesleri içeren 'sosyal' bir koşula veya bu unsurların bulunmadığı 'sosyal olmayan' bir koşula rastgele bir şekilde atanıp bir 'zihinsel döndürme testi' tamamlamış ve varlık hissi, sosyal varlık ve sosyal anksiyete ölçen anketlere yanıt vermiştir. Sonuçlar, sosyal koşuldaki katılımcıların görev performansının anlamlı derecede yüksek olduğunu ancak varlık hissinin sosyal olmayan koşula göre daha düşük olduğunu göstermiştir. İki koşul arasında sosyal anksiyete seviyelerinde anlamlı bir fark gözlenmemiştir. Ayrıca, cinsiyet ve önceki VR deneyiminin, görev performansını anlamlı bir şekilde etkilediği gözlemlenmiştir. Bu bulgular, VR'deki sosyal ipuçları ile kullanıcı performansı arasındaki karmaşık ilişkiyi ortaya koyarak, sosyal varlık unsurlarının bilişsel görevleri artırma potansiyeline sahip olduğunu, ancak kapsamlı deneyimi azaltabileceğini göstermektedir. Bu araştırma, VR uygulamalarında bireysel farklılıkların dikkate alınmasının önemini vurgulamakta ve daha etkili ve çekici VR ortamlarının tasarımı için içgörüler sunmaktadır.