Barajın Kısmi ve Ani Yıkılması Durumlarında Oluşan Taşkın Dalgalarının Çarpıtılmış Fiziksel Model ile Deneysel Olarak Araştırılması

Abstract

Barajlar su temini, sulama, enerji üretimi ve taşkın kontrolü gibi faydalı işlevleri olan önemli suyapılarıdır. Çok büyük can ve mal kaybına sebep olan baraj yıkılması deneysel ve sayısal olarak uzunyıllardan beri araştırılmaktadır. Barajın yıkılması durumunda oluşan taşkın dalgalarının yayılmasıDokuz Eylül Üniversitesi Hidrolik Laboratuvarı açık alanında inşa edilmiş olan Ürkmez Barajı vemansap bölgesinin çarpıtılmış fiziksel modeli yardımıyla deneysel olarak araştırılmıştır. Model ilkyazarın burslu doktora öğrencisi olarak görev aldığı TÜBİTAK 110M240 nolu proje kapsamındatasarlanmış ve inşa edilmiştir. Yatay ölçeği 1/150 ve düşey ölçeği 1/30 olan bu fiziksel model barajgölünü ve baraj mansabında denize kadar olan yerleşim yerini de içermektedir. Modelin geometrikparametreleri mevcut haritalar ve benzeşim kanunları kullanılarak belirlenmiştir. Bu bağlamda 300m2’lik alanda inşa edilmiş olan modelde baraj gölü yaklaşık olarak 11 m3, baraj uzunluğu 2,84 m veyüksekliği 1,07 m’dir. Ürkmez Barajı fiziksel model için makul boyutlara sahip olduğu ve yerleşimyerine yakın olduğu için seçilmiştir. Evler ve karayolu gibi hususlar da modelde yerleştirilmiştir. Suderinlikleri e+ WATER L seviye ölçerleri kullanılarak ölçülmüştür. Hızlar Ultrasonic Velocity Profiler(UVP) algılayıcıları ile belirlenmiştir. Taşkın dalgasının yayılması kamera vasıtasıyla kaydedilmiştir.Elde edilen deneysel bulgular değerlendirilmekte ve bunların prototipte karşılık gelen değerleriyorumlanmaktadır.