Skopos Kuramı Bağlamında Öğrenci Odaklı Bütünce Temelli Bir Uygulama

Abstract

Skopos Kuramı, çeviri kararlarını tamamen metin düzeyinde sınayan dilbilimsel yaklaşımlardan bir ayrılışı temsil etmesi nedeniyle çeviri alanında bir dönüm noktası olarak kabul edilebilir. Hans Vermeer'in ilk olarak 1970'li yıllarda geliştirdiği bu erek kültür odaklı kuramın temel varsayımı, çevirinin bir eylem olarak kabul edilmesinden ötürü belirli bir amaca, yani skoposa hizmet ettiğidir. Bu kuram, çevirmenin, erek kültür, erek metin okuru, erek metnin erek kültür içindeki yeni bağlamı, çeviri edimindeki taraflar, söz konusu taraflar arasındaki ilişkiler gibi birçok dinamiği göz önünde bulundurarak çeviri sürecinde bir karar alma mekanizması geliştirmesi gerektiğini öngörmektedir. Çeviri tarihinde yer alan kendisinden önceki yaklaşımlara kıyasla, çevirmenin hareket alanında esneklik sağlayan Skopos Kuramı, çevirmenin karar alma sürecine ışık tutacak somut yöntem ve prensipler sunmadığı ve dolayısıyla, çeviri edimi her seferinde farklı değişkenlerle karşımıza çıktığı için eleştiri almıştır. Kaynak metinden tamamen farklı bir erek metnin oluşturulması, Skopos Kuramı çerçevesinde çeviri stratejilerinin tanımlanmasındaki belirsizlikten ve skopos temelli yaklaşım kapsamında mümkün olan esneklikten kaynaklanabilmektedir. Özellikle çeviri eğitiminde sınırları ve kuralları tam belirlenmemiş olan Skopos Kuramı, erek metne yansıtılacak kaynak metin öğelerinin seçimi ve sunumuna ilişkin karar verme ve gerekçelendirme konusunda çeviri öğrencileri için ciddi bir belirsizlik alanını temsil etmektedir. Öğrenci odaklı bütünce temelli bu çalışma, skoposla ilgili eğitsel uygulamalarda kaynak metnin ve erek metnin konumunu, çevirmenin ve diğer tarafların tutumunu ve duruşunu belirlemede gerçek yaşamla örtüşen senaryolar eşliğinde çalışılması gerektiği önerisini getirmektedir. Çalışmada, İzmir Ekonomi Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Mütercim-Tercümanlık Bölümü'ne devam eden ve bir yarıyıl boyunca Çeviri Kuramı dersine katılan 87 üçüncü sınıf öğrencisinin Edwin Morgan'ın "The Subway Piranhas" şiirine yönelik final sınavı sorusuna verdikleri yanıtların niceliksel ve niteliksel çözümlemesi yapılmaktadır. Araştırma bulgularımız, öğrencilerin tarafları, sorunları ve ihtiyaçları belirlemesine karşın, çeviri sürecinde hareket alanlarının sınırlarını belirlemede ve karar alma mekanizmasını nedenselleştirmede sorun yaşadıklarını ortaya koymaktadır.