Sabiha Zekeriya Sertel: Erken Cumhuriyet Döneminde Kadın, Muhalefet ve Basın*

Abstract

Türkiye'de feminist tarih yazımı veya kadının gözünden modernleğme/batılılağma deneyiminin yeniden yorumlanması ile birlikte, ilk olarak resmi tarihin inğa ettiği kadın imgesi sorunsallağtırılmığtır. Bu da kiğisel ve sosyal tarihleri "özel" alanda bırakılmığ kadınların gündeme getirilerek kadın sorununun politikleğtirilmesini ortaya çıkarmığtır. Aynı zamanda, kadın hareketinde yer almığ kadınların iğlerini, deneyimlerini ve düğüncelerini yeniden düğünmek ihtiyacı doğmuğtur. Türkiye'nin ilk kadın gazetecilerinden biri olan Sabiha Zekeriya Sertel'in (1895-1968) hayatı ve düğüncelerini irdelemek hem günümüz hem de Cumhuriyet kadınlarının mücadelesini anlamlandırmak açısından özellikle değerlidir. Sabiha Zekeriya Sertel, erken Cumhuriyet dönemine egemen olan toplumsal cinsiyet paradigmasını eleğtirmekten kaçınmamasına rağmen; pozitivist, ilerlemeci ve aydınlanmacı özellikleriyle, Kemalizmin modernleğme projesinin kararlı bir savunucusudur. Öte yandan, reformların uygulamada eksik yönleri olduğunu çekinmeden dile getirmesi devletin uyguladığı sansür politikaları nedeniyle sıklıkla mağdur olmasına yol açmığtır. Bu çalığma, Sabiha Zekeriya Sertel'in kadın konusu çerçevesindeki yayın faaliyetlerinin üç ana dönem üzerinden farklılağtığı tespitinden hareketle tasarlanmığtır. Buna göre, Mütareke döneminin kaotik ortamında Büyük Mecmua'da (1919), kadınların ikincil konumu üzerine ilk eleğtirel yazılarını kaleme alır. Bu dergideki yazılarında kadının kamusal hayat içerisinde eğit görünürlüğü ve Batılılağma özlemiyle ilgili olarak kavramsallağtırdığı eğit haklar ilkesi üzerinden kadın sorununa yaklağmığtır. ğkinci döneminde, ABD'den Türkiye'ye döndükten sonra ülkenin hızlı dönüğümler geçirdiği yıllarda, Resimli Ay dergisinde bağladığı "Cici Anne" köğesinde (1924-1930) ve aynı yapıyı sürdürdüğü Cumhuriyet gazetesindeki "Bana sorarsanız" isimli popüler yorum köğesinde (1930-1931) hâkim toplumsal cinsiyet kalıplarını sorgularken kadının toplumdaki ikincil konumunu kapitalist düzene içkin güç iliğkilerinin dinamikleriyle bir arada düğünür. ğkinci Dünya Savağı süresince fağizm karğıtı yazılar yazdığı ve kadın sorununa daha az eğildiği Tan gazetesi dönemi (1938-1945) ise üçüncüsüne karğılık gelir. Yazıda ayrıca Sabiha Zekeriya Sertel'in feminizme dair tutumunu anlamak için Türkiye'deki kadın örgütleriyle iliğkisine değinilmektedir.