Türkiye'nin Arktik'e yönelik dış politikası: Sistemsel baskılar ve ulusal çıkarlara dair görüşler

Abstract

İklim değişikliği ve teknolojik gelişmeler, Arktik bölgesini jeopolitik ve ekonomik çıkarlar açısından kritik bir bölge haline getirmektedir. Bu tez, Türkiye'nin Arktik bölgesine yönelik dış politika yaklaşımını neoklasik realizmin teorik çerçevesi içinde analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın temel amacı, kurumsal ve normatif çerçeveler ve ittifak dinamikleri gibi sistemik baskıların ve enerji güvenliği endişesi ve uluslararası görünürlük arzusu gibi iç ekonomik ve politik faktörlerin Türkiye'nin Arktik bölgesindeki motivasyonunu ve katılımını nasıl şekillendirdiğini ortaya koymaktır. Literatürde Arktik ve Arktik dışı devletlerin politikaları üzerine giderek artan çalışmalar olmasına rağmen, Türkiye örneği büyük ölçüde ihmal edilmiştir. Bu vaka ile ilgili boşluğu doldurmak için bu tez çalışması, dört ana hipotez aracılığıyla Türkiye'nin Arktik politikasına odaklanmaktadır. Bu amaçla, araştırma yöntemi olarak 12 yarı yapılandırılmış derinlemesine görüşmeye dayalı nitel bir analiz benimsenmiştir. Görüşmeler, Arktik politikaları ve girişimlerine ilgi duyan politika yapıcılar, akademisyenler ve sektör temsilcilerinden oluşan uzmanların bakış açısına ışık tutmayı amaçlamaktadır. Bulgular, Türkiye'nin Arktik'e yönelik dolaylı ve sembolik bir angajman stratejisi izlediğini ortaya koymaktadır. Türkiye'nin uluslararası hukuk normlarına yönelik eleştirel tutumu, NATO ile ittifakları ve Rusya ile stratejik ilişkileri, enerji kaynaklarına doğrudan erişim eksikliği ve dış politikada görünürlük sağlama hedefi, Arktik politikasının temel belirleyicileri arasındadır. Ayrıca tez çalışması, Rusya'daki enerji projelerinde özel sektörün rolü ve Türkiye'nin Kuzey Denizi Rotası üzerinden lojistik bağlantılar kurma girişimleri gibi uç noktaları da ortaya koymaktadır. Bu bağlamda çalışma, Türkiye'nin Arktik politikasının çok katmanlı yapısının anlaşılmasına katkıda bulunurken aynı zamanda neoklasik realizmin teorik arka planını da desteklemektedir.

Climate change and technological developments make the Arctic region a critical zone in terms of geopolitical and economic interests. This thesis aims to analyse Türkiye's foreign policy approach towards the Arctic region within the theoretical framework of neoclassical realism. The main objective of the study is to reveal how systemic pressures such as institutional and normative frameworks and alliance dynamics and domestic economic and political factors such as energy security concern and the desire for international visibility shape Türkiye's motivation and engagement in the Arctic region. Although there are increasing studies on the policies of Arctic and non-Arctic states in the literature, the case of Türkiye has been largely neglected. In order to fill this case-related gap, the thesis focuses on Türkiye's Arctic policy through four main hypotheses. To this end, a qualitative analysis based on 12 semi-structured in-depth interviews is adopted as the research method. The interviews aim to shed light on the experts' perspective consisting of policy-makers, scholars and industry representatives that have interest in the Arctic policies and initiatives. The findings reveal that Türkiye pursues an indirect and symbolic engagement strategy towards the Arctic. Türkiye's critical attitude towards international legal norms, its alliances with NATO and strategic relations with Russia, lack of direct access to energy resources and the goal of providing visibility in foreign policy are among the main determinants of its Arctic policy. In addition, the thesis also reveals outlier factors such as the role of the private sector in energy projects in Russia and Türkiye's attempts to establish logistic connections via the Northern Sea Route. In this context, the study contributes to understanding the multi-layered nature of Türkiye's Arctic policies while also supporting the theoretical background of neoclassical realism.