Geleneksel Türk Mutfağında Yenilikçi Servis Tasarımı: Çorbalar için Tasarım Çözümleri

Abstract

Çorbalar, bitkisel ve hayvansal besinlerin sıvı içinde pişirilmesiyle hazırlanan, sulu veya koyu kıvamlı yemeklerdir. Yüksek besin değeri ve kültürel önemiyle Türk mutfağının vazgeçilmez bir parçası olan çorbalar, geniş bir tüketici kitlesi tarafından tercih edilmektedir. Bu tez, çorba sunumu ve tüketim biçimlerini iyileştirmeye yönelik yenilikçi bir tasarım önerisi sunmaktadır. Tasarım sürecinde, kullanıcı deneyimi merkez alınarak, kalan sıvının tek bir noktada toplanmasını sağlayan eğimli bir çorba kasesi geliştirilmiştir. Araştırma, evde aile yemekleri sırasında sofra ortamındaki gözlemlerle kullanıcı davranışlarına odaklanan saha çalışmasını içermektedir. Ayrıca, yapay zeka kullanılarak kurgusal restoranlar oluşturulmuş ve bu hayali mekanlarla yapay zeka tarafından üretilen diyaloglar aracılığıyla, önerilen tasarım hakkında röportaj yapılmıştır. Kurgusal senaryoların ardından, gerçek restoranlarla yapılan röportajlar, tasarımın pratikteki uygulanabilirliği ve kullanıcı algısına dair önemli içgörüler sağlamıştır. Geliştirilen çorba kasesinin, aynı estetik dilde tasarlanmış ana yemek ve tatlı tabaklarıyla daha geniş bir servis setine dönüştürülme potansiyeli olduğu gözlemlenmiştir. Bu çalışma, geleneksel Türk çorba kültürünü modern servis tasarım prensipleriyle birleştiren, nitel araştırma yöntemlerine dayalı, tasarım odaklı akademik bir çalışmadır. Gastronomi ve tasarım kesişiminde literatürdeki önemli bir boşluğu doldurarak, servis deneyimlerine yönelik yeni araştırma alanlarının açılmasına katkı sunmaktadır. Bu tez, Türk mutfağının servis tasarımına anlamlı bir katkı sunmayı ve duygusal değerler ile kültürel kimliği bir araya getirerek gündelik yeme-içme deneyimlerini yeniden düşünmeye davet etmektedir. Bu bağlamda, önerilen servis tasarımı yalnızca çorba sunumuna yönelik işlevsel bir çözüm olmanın ötesine geçerek, restoran deneyimlerinin ve ev içi yeme-içme pratiklerinin yeniden tasarlanmasına olanak tanımaktadır. Ayrıca, bu çalışma; yapay zekâ destekli kurgu üretimi ve deneyim odaklı prototipleme gibi çağdaş yöntemlerin tasarım araştırmalarına nasıl entegre edilebileceğine dair yeni bir perspektif ortaya koymaktadır.

Soups are dishes prepared by cooking plant-based and animal-based ingredients in liquid, resulting in a watery or thick consistency. With their high nutritional value and cultural significance, soups are an indispensable part of Turkish cuisine, preferred by a wide range of consumers. This thesis presents an innovative design proposal aimed at improving soup presentation and consumption practices. Centering the user experience in the design process, a sloped soup bowl was developed to allow the remaining liquid to collect at a single point. The research includes a field study focusing on user behavior through observations of table settings during family meals at home. Additionally, fictional restaurants were created using artificial intelligence and interviews about the proposed design were conducted through AI-generated dialogues set in these imaginary settings. Following the fictional scenarios, interviews with real restaurants provided important insights into the practical applicability of the design and user perceptions. The developed soup bowl was observed to have the potential to be expanded into a larger tableware set, comprising a main course plate and a dessert plate, designed in the same aesthetic language. This study is a design-oriented academic work, based on qualitative research methods, that combines traditional Turkish soup culture with modern service design principles. By addressing a significant gap in the literature at the intersection of gastronomy and design, it contributes to opening new research areas focused on service experiences. This thesis invites a reconsideration of everyday dining practices by bringing together emotional values and cultural identity and presents contemporary methods such as AI-assisted narrative generation and experience-focused prototyping as tools for design research.