Çok Katlı İkincil Konut Kompleksleri: Çeşme'de Rezidans Yazlıklar

Abstract

Kapitalist sistemin bir parçası olarak gelişen neoliberal politikalar, tüketim kültüründe dayalı yeni yaşam biçimleri meydana getirmiştir. Bu süreçten etkilenen mekanlar da dönüşüme uğramıştır. Bu dönüşümün en önemli ürünlerinden biri olan kentsel rezidanslar, toplumun hızlı yaşamına ve tüketime dayalı alışkanlıklarına uygun olarak tasarlanmıştır. Son yıllarda kentsel rezidanslar, yazlık kıyı bölgelerdeki konut tipolojilerine adapte edilerek yazlık rezidans kavramını ortaya çıkarmıştır. Bu çalışmada 'rezidans' terimi İngilizce'deki 'residence' anlamından farklı olarak; Türkiye'ye özgü, otel benzeri hizmetler, yüksek güvenlik ve ayrıcalıklı bir yaşam tarzı sunan dikey, kapalı siteleri ifade etmektedir. Sakinlik, doğayla ilişki ve içe dönüklük gibi temel yazlık motivasyonlarıyla çelişen rezidans yazlıklar; kolektif yaşam, hızlı tüketim konforu ve statü temsili sunmaktadır. Bu tez, söz konusu yeni konut tipinin geleneksel ikincil konutlardan mimari yapı, çevresel bağlam ve yaşam tarzı açısından nasıl ayrıştığı ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırma alanı olarak 1950'li yıllardaki ilk düzenli yazlık yerleşimlerinden günümüz ikincil konut modellerine ev sahipliği yapan ve ikincil konut dönüşümüne tanıklık eden Türkiye'nin en önemli yazlık destinasyonlarından Çeşme seçilmiştir. Bu kapsamda günümüzde ortaya çıkan yazlık rezidansları incelemek üzere Çeşme'de yer alan beş farklı örnek analiz edilmiştir. Ayrıca bu tip konutlarda yaşamış olan 10 kullanıcıyla görüşmeler gerçekleştirilerek kullanıcı algısı ve deneyimleri değerlendirilmiştir. Bulgular bu yapıların kullanıcıya konfor ve hizmet odaklı bir yaşam sunduğunu, ancak doğa ile kurulan ilişkinin çoğunlukla simgesel düzeyde kaldığını göstermektedir. Ayrıca kompakt formlu ve kolektif yaşam biçimiyle farklılaşan bu konutlar ayrıcalık ve prestij temalı temsil diliyle mimari yapı, çevresel etkiler ve yaşam tarzı deneyimi açısından hizmet temelli yeni bir yazlık kültürünü temsil etmektedir.

As a part of the capitalist system, neoliberal policies have developed new lifestyles based on a culture of consumption. Living environments affected by this process have also undergone transformation. One of the most significant outcomes is the urban rezidans model, designed for fast-paced, service-oriented, and status-driven urban living. Recently, this model has adapted to coastal vacation areas, giving rise to summer rezidans. In this study, the term rezidans is not used in the general English sense of 'residence,' but rather refers to vertical gated communities in Turkey that provide hotel-like services, high security and a privileged lifestyle. These summer rezidans structures, which contradict the primary summer house motivations of tranquility, connecting with nature and introversion, by offering collective living, fast-paced consumption comfort and status representation. The study aims to reveal how this emerging typology differs from traditional secondary housing in terms of architectural, environmental, and lifestyle experiences. Çeşme, one of Turkey's major coastal destinations, was selected as the research area. Since the 1950s, Çeşme has hosted organized summer housing and reflects key stages in second home development. To explore the summer rezidans typology, five rezidans projects in Çeşme were analyzed. Additionally, interviews were conducted with 10 residents to evaluate user experiences and perceptions. Findings show that rezidans structures promote comfort and service-oriented lifestyles, while their relationship with nature remains largely symbolic. Through compact forms, collective amenities, and prestige-oriented narrative, they reflect a shift toward a new, consumption-driven summer housing culture.