İnsanlaşmış İstanbul: Türk ve ortak yapım filmlerde İstanbul temsillerine ilişkin bir anlamsal ağ analizi

Abstract

Sinema, kültürel anlatıların üretilmesi ve mekânsal temsillerin göürünür olması bakımından güçlü bir anlatı aracı olarak kabul görmektedir. Şehirler, sinematik anlatılarda yalnızca fiziksel arka planlar olarak değil, anlam yüklü ve duygusal boyutları olan anlatı özneleri olarak konumlandırılmaktadır. Bu bağlamda İstanbul, tarihsel, kültürel ve coğrafi özellikleri nedeniyle hem ulusal hem de uluslararası yapımlarda sıklıkla temsil edilen şehirlerden biridir. Bu temsiller, kentin küresel ölçekte algılanan kimliğini ve marka imajını şekillendirmede önemli bir rol oynamaktadır. Bu çalışma, İstanbul'u marka bir şehir olarak ele alıp, İstanbul'un sinematik anlatılarda film diyalogları aracılığıyla nasıl dilsel ve anlamsal olarak temsil edildiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma IMDb sitesini baz alarak ve çeşitli filtrelerden geçirerek başlığında açıkça 'İstanbul' kelimesini içeren üç Türk yapımı film ile üç uluslararası ortak yapım filmi karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. Araştırmada, film diyalogları üzerinden gerçekleştirilen Semantic Network Analysis ile 'İstanbul' kelimesi etrafında oluşan semantik yapılar ve tematik kümeler analiz edilmiştir. Ayrıca, sinematik anlatılardaki duygusal atmosferi incelemek için Hume AI adlı yapay zeka programı kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, İstanbul'un sinematik anlatılarda sabit ve tekil bir anlamdan ziyade, bağlama göre değişen, çok katmanlı ve antropomorfik bir şehir kişiliğiyle temsil edildiğini göstermektedir.

Cinema is commonly recognized as a powerful narrative tool for producing cultural narratives and making visual representations of spaces. Cities are positioned in cinematic narratives not only as physical backgrounds, but as narrative subjects with meaningful and emotional dimensions. In this context, Istanbul is one of the cities frequently represented in both national and international productions due to its historical, cultural, and geographical characteristics. These representations play a significant part in shaping the city's globally perceived identity and brand image. This study approaches Istanbul as a brand city and aims to examine how Istanbul is represented linguistically and semantically in cinematic narratives through film dialogues. Based on the IMDb website and using various filters, the study comparatively examines three Turkish productions and three co-productions that explicitly include the word 'Istanbul' in their titles. In the research, Semantic Network Analysis was used to analyze the semantic structures and thematic clusters formed around the word 'Istanbul' through film dialogues. In addition, the Hume AI artificial intelligence program was used to examine the emotional atmosphere in cinematic narratives. The findings show that Istanbul is represented in cinematic narratives not as a fixed and singular meaning, but rather as a multi-layered and anthropomorphic city personality that changes according to context.