Karşılaştırmalı Hukuk Bağlamında Tüzel Kişilerin Cezai Sorumluluğu ve AB Hukukundaki Yaklaşım

Abstract

Sanayi ve teknolojinin gelişimine paralel olarak tüzel kişilerin ceza hukukuna konu olabilecek eylemleri de artmaktadır. Tüzel kişiler, kendisini oluşturan bireylerden ayrı bir kişiliğe ve malvarlığına sahip olmaları itibariyle ceza hukukunda sorumluluklarının olup olmadığı konusu sıklıkla tartışma konusu yapılmaktadır. TCK’da tüzel kişiler suç faili sayılmamakla beraber, özel hukuk tüzel kişilerine kimi suçlar dolayısıyla güvenlik tedbiri uygulanması mümkündür. Bu tedbirler karşımıza, İznin iptali ve müsadere olarak çıkmaktadır. TCK’daki düzenlemelere baktığımızda, tüzel kişilere adlî para cezası gibi bir cezanın verilmesi mümkün görünmemektedir. Kabahatler Kanunu’nun 43/A maddesinde 2009 yılında yapılan değişiklikle özel hukuk tüzel kişilerine idari para cezası verilmesi mümkün hale getirilmiştir. Tüzel kişi temsilcileri konumunda bulunanların ceza sorumluluğu ise uygulamada sorunlu konulardan biri olarak kabul edilmektedir. Bir yandan hukuk süjesi olarak kabul edilmeyen tüzel kişiler diğer yanda tüzel kişilerin temsilcisi konumunda bulunan kişilerin cezai sorumluluğu bulunmaktayken, karşılaştırmalı hukuk sistemlerinde (ABD, İngiltere, Kanada, Fransa, Hollanda gibi) tüzel kişinin bir “gerçeklik” olduğu ve ceza sorumluluğunun bulunduğu ifade edilmektedir. Tüzel kişi yararına suç işlendiğinde, temsilcinin ceza sorumluluğunun nasıl belirleneceği, tüzel kişi bir kurul tarafından temsil ediliyor ise sorumluluğun nasıl dağıtılacağı sorularına uygulamada her somut olay özelinde yanıt aranmaktadır. Bu durum konunun, ceza hukuku genel hükümler bakımından tartışmaya değer bir konu olarak ön plana çıkmasına sebebiyet vermektedir.

In parallel with the development of industry and technology, the actions of legal entities that may be subject to criminal law are also increasing. It is often discussed whether legal entities have responsibilities in criminal law, as they have a separate personality and assets from the individuals who form them. Although legal persons are not considered to be perpetrators of crime in the TCK, it is possible to apply security measures to private law legal entities for certain crimes. These measures appear under two headings: cancellation of permission and confiscation. When we look at the regulations in the TPC, it does not seem possible to impose a penalty such as a judicial fine on legal entities. With the amendment made in Article 43/A of the Misdemeanor Law in 2009, it became possible to impose administrative fines on private legal entities. The criminal liability of those who are in the position of representatives of legal entities is considered as one of the problematic issues in practice. On the one hand, legal persons who are not accepted as subjects of law, on the other hand, persons who are in the position of representatives of legal persons have criminal responsibility, while in comparative law systems (such as the USA, England, Canada, France, Netherlands) it is stated that the legal person is a "reality" and has criminal responsibility. In practice, answers to the questions of how the criminal responsibility of the representative will be determined when a crime is committed in favor of a legal person, and how the responsibility will be distributed if the legal person is represented by a board, are sought specific to each concrete case in practice. This situation causes the issue to come to the forefront as a subject worthy of discussion in terms of general provisions of criminal law.