Türk Politik Kültüründe Muhalefet Fikri: AKP Döneminin Analizi

Abstract

Bu tez, Türk siyasetinin anlaşılmasında siyasal kültür kuramının güçlü bir çerçeve sunduğunu savunmakta ve Türkiye'nin derin tarihsel travmaları, kırılganlıkları ve komplekslerini aydınlatmaktadır. Çalışmada iki ana soru ele alınmaktadır: (1) Türk siyasal kültüründe parlamenter muhalefete yönelik patolojik hoşgörüsüzlük ve (2) bu hoşgörüsüzlüğün AKP döneminde neden zirveye ulaştığı. Türkiye, askeri darbeler ve sistemsel sorunlara rağmen Osmanlı'dan bir parlamenter demokrasi geleneği devralmıştır. Ancak siyasal kültür, çoğulculuğu nadiren değerli görmüş, muhalefeti ise demokrasinin ayrılmaz bir unsuru olarak değil, 'halledilmesi gereken bir sorun' olarak değerlendirmiştir. Bu köklü hoşgörüsüzlük, AKP ve Erdoğan döneminde artan otoriterleşmeyle birlikte sistemli bir baskıya dönüşmüş; güç tek elde toplanmış, denge ve denetleme mekanizmaları zayıflamış, özgürlükler gerilemiş, yargı bağımsızlığı ciddi biçimde aşınmıştır. Bu tez, söz konusu hoşgörüsüzlüğün hem kitle düzeyindeki hem de elit düzeyindeki boyutlarını incelemektedir. Bir yandan, Türk siyasal kültürünün uzun süredir otoriter eğilimler, muhalefete karşı düşük tolerans ve demokratik çoğulculuğu zayıflatan bir çoğunlukçu zihniyeti nasıl barındırdığını analiz etmektedir. Öte yandan, AKP'nin, özellikle Erdoğan döneminde, bu kültürel temelleri kutuplaştırıcı söylem, muhalefetin güvenlik tehdidi olarak çerçevelenmesi ve ahlaki olarak gayri-meşrulaştırılması yoluyla nasıl inşa ettiğini araştırmaktadır. Erdoğan'ın konuşmalarına yönelik Karşılaştırmalı Tarihsel Analiz ile Eleştirel Söylem Analizi yöntemlerini birleştiren çalışma, kültürel normlar ile elit düzeyindeki kaygıların muhalefet aktörlerinin marjinalleştirilmesinde nasıl etkileşimli rol oynadığını ortaya koymaktadır. Nihayetinde tez, Türkiye'nin deneyiminin sadece bir demokratik gerileme örneği olmadığını, aynı zamanda siyasal kültürün ve varoluşsal güvensizliklerin otoriter yönetime meşruiyet kazandırmak için nasıl araçsallaştırılabileceğine dair bir uyarı niteliği taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Türkiye, Siyasi Kültür, Muhalefet, Erdoğan, AKP.

This thesis advocates that political culture theory is a resourceful framework for explaining politics in Turkey, illuminating deep-seated traumas, vulnerabilities, complexes, and historical baggage. This study addresses two issues: (1) the pathological intolerance toward parliamentary opposition in Turkish political culture and (2) why this intolerance intensified under the AKP rule. Despite surviving coups and systemic flaws, Turkey achieved a relatively competitive political landscape. However, its political culture rarely valued pluralism or viewed opposition as an inseparable part of democracy. Instead, it often regarded dissent as 'something to be taken care of.' This long-standing intolerance escalated into systemic repression under Erdoğan's increasingly authoritarian regime, during which Turkey witnessed gradual power consolidation, eroded checks and balances, declining freedoms, and crumbling judicial independence. This thesis examines both mass-level and elite-level dimensions of this intolerance. On the one hand, it analyzes how Turkish political culture has long harbored authoritarian tendencies, low tolerance for dissent, and a majoritarian mindset that undermines democratic pluralism. On the other hand, it investigates how Erdoğan has built on these cultural foundations through polarizing rhetoric as well as securitization and moral delegitimization of opposition. By combining Comparative Historical Analysis with Critical Discourse Analysis of Erdoğan's speeches, the study reveals how cultural norms, and elite anxieties have interacted to marginalize opposition actors. Turkey's case illustrates not only democratic backsliding but also serves as a broader warning about how political culture and existential insecurities can be instrumentalized to justify authoritarian governance. Keywords: Political Culture, democracy, opposition, Erdoğan, AKP