Sosyal Kaygı ve Öz Eleştiri Arasındaki İlişkide Mizah Stillerinin Aracı Rolü

Abstract

Sosyal kaygı bireylere ciddi rahatsızlık vermesinin yanı sıra çoğunlukla beraberinde öz eleştiri gibi başka sorunları da getirmektedir. Mizah çok-boyutlu bir kavramdır ve katılımcı, kendini geliştirici, saldırgan ve kendini yıkıcı olmak üzere farlı mizah tarzları vardır. Yapılan araştırmalar sosyal kaygı düzeyinin bireylerin kullandıkları mizah türleri üzerinde etkili olabileceğini göstermektedir. Bu araştırmanın ilk amacı, sosyal kaygı seviyesinin belirli mizah tarzlarını tercihteki rolünü incelemektedir. Bununla birlikte bu çalışmada mizah tarzlarının sosyal kaygı ve öz eleştiri arasındaki ilişkideki aracı rolü incelenmiştir. Çalışmanın örneklemi 18-65 yaş arası Türk yetişkinlerden oluşmaktadır (N=362, %77.9 kadın). Katılımcılardan çevrimiçi olarak Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği, Mizah Tarzları Ölçeği, Öz Eleştiri Ölçeği'nin Türkçe versiyonlarını doldurmaları istenmiştir. Analizlerde ilk olarak değişkenlerin betimsel analizi ve korelasyon analizleri uygulanmıştır. Ardından sosyal kaygı seviyesi düşük ve yüksek katılımcıların kullandıkları mizah tarzları açısından farklılıklarını incelemek için çok değişkenli varyans analizi gerçekleştirilmiştir. Daha sonra mizah tarzlarının sosyal kaygı ve öz eleştirinin karşılaştırmaya dayalı ve içsel alt boyutları arasındaki ilişkide aracı rolü paralel aracılık analiziyle ölçülmüştür. Bulgular, kendini yıkıcı mizah tarzının sosyal kaygı seviyesine bağlı değişiklik gösterdiğini göstermektedir. Ayrıca katılımcı, kendini geliştirici ve kendini yıkıcı mizah tarzlarının sosyal kaygı ve karşılaştırmaya dayalı öz eleştiri arasında kısmi aracılık rolü üstlendiği bulunmuştur. Sosyal kaygı ve içsel öz eleştiri arasındaki ilişkide yalnızca kendini yıkıcı mizah tarzı kısmi aracılık yapmıştır. Çalışmanın bulguları, güçlü ve eksik yanları, gelecek araştırmalar ve klinik uygulamalar için yönlendirmeler tartışılmıştır.Social anxiety causes considerable distress and is often associated with difficulties such as increased levels of self-criticism. Humor is a multi-dimensional construct that can be expressed in different styles, including affiliative, self-enhancing, aggressive, and self-defeating humor. Research suggests that social anxiety may influence the use of humor styles. This study aimed to examine the association between social anxiety and the use of humor styles. Furthermore, the mediating role of humor styles in the relationship between social anxiety and self-criticism was tested using two parallel mediation models. Participants were Turkish adults aged between 18 to 65 (N=362, 77.9% female). Data was collected through online self-report questionnaires, including the Turkish versions of the Liebowitz Social Anxiety Scale, Humor Styles Questionnaire, and Levels of Self-Criticism Scale. After conducting descriptive and correlational analyses, a multivariate analysis of variance was utilized to investigate group differences between participants with lower versus higher social anxiety in their use of humor styles. Then, two parallel mediation analyses were conducted to examine the mediating effect of humor styles in the relationship between social anxiety and comparative and internalized subdimensions of self-criticism. Results displayed that the frequency of self-defeating humor use varied based on participants' social anxiety levels. Furthermore, affiliative, self-enhancing, and self-defeating humor styles partially mediated the association between social anxiety and comparative self-criticism. In the path between social anxiety and internalized self-criticism, only self-defeating humor style was a significant mediator. The findings were discussed along with the study's strengths, limitations, clinical implications, and directions for future research.