İNGİLİZ BASININDA MİLLİ MÜCADELENİN HAZIRLIK AŞAMASI VE MUSTAFA KEMAL ALGISI (1919-1920)

Abstract

Birinci Dünya Savaşı’nın ardından İtilaf Devletleri ile Osmanlı Devleti arasında imzalanan 30Ekim 1918 tarihli Mondros Ateşkes Antlaşması, Osmanlı Devleti adına oldukça ağır şartlara sahipbir antlaşma idi. Mütarekename şartlarına bakılacak olursa, Boğazlar’ın istihkakları ile birliktemüttefiklere teslimi ve serbest geçişin sağlanması gerektiği, Osmanlı karasularında mevcutmayınların ve torpillerin temizlenmesi ve bu esnada Osmanlı ordusunun bu girişime yardımcı olması,İtilaf Devletleri’ne mensup harp esirlerinin teslim edilmesi, hudutların ve iç asayişin sağlanmasıiçin gerekli askerlerin dışındaki birliklerin tamamen terhis edilmesi ve silahlarını bırakmaları,Toros tünellerinin İtilaf Devletleri tarafından işgal edilmesi, demiryollarının İtilaf Devletleri’ninkontrolüne bırakılması gibi çok ağır birtakım şartlar öne sürüldüğü görülmektedir. Mütarekeyiimza eden Osmanlı heyetinin, İtilaf Devletleri’ne geniş yetkiler tanıyan bu maddeleri tam olarakdeğerlendiremedikleri hatta mütarekenameyi, iki ordu arasındaki düşmanlığı sona erdiren bir unsurolarak algıladıkları görülmektedir. Mütareke sonrası yurtta ve Osmanlı Heyetinde savaşın bittiğinedair bu olumlu düşünceye rağmen, 1 Kasım 1918 tarihinden itibaren, İtilaf Devletleri, Musul baştaolmak üzere, İskenderun, İstanbul ve Çanakkale Boğazları ve daha sonra Trakya ve Anadolu’nunçeşitli yerlerini işgal etmişlerdir. 31 Ekim 1918 tarihinde Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı’nı Limanvon Sanders’ten teslim alan Mustafa Kemal Paşa ise, daha Adana’da olduğu günlerde emir altındakiaskeri birliklere mütarekeye uyulmamasını emrederek, düşmana karşı mücadeleye devam etmekararı almıştır. Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı’nın İstanbul hükümeti tarafından lağvedilmesiüzerine İstanbul’a gelen Mustafa Kemal Paşa burada mücadeleyi örgütlemek için birçok faaliyetgerçekleştirse de mutlak hiçbir netice alamamış ve Anadolu’ya bir şekilde gidip Türk milletiniteşkilatlandırarak düşmana karşı koymanın yolarını aramaya başlamıştır. Bu önemli safhada kendisi9. ordu müfettişi olarak görevlendirilmiş ve Samsun’a ayak bastığı 19 Mayıs 1919 tarihinden itibaren“Ya istiklal Ya Ölüm” kararı ile hareket etmiştir.Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a geldiği 1919 ve akabindeki 1920 yılı, Milli Mücadele’nin hazırlıkve örgütlenme safhasının oluşturulduğu, işgallere karşı eldeki tüm maddi ve manevi kaynaklarlaörgütlenmeye, düşmana ve işbirlikçilerine karşı direnilmeye çalışılan yıllardır. Padişah ve İstanbulhükûmetinin Mondros Ateşkes Antlaşması ve sonrasında ülkenin geleceğine dair tutumlarının veeylemlerinin gün yüzüne çıkması, başta İngiltere olmak üzere işgalci güçlerin karşısında vatanıkurtarmak için milli bir duruş sergileyememeleri Türk milletini düşmana karşı birleştirmiş ve tümiradesiyle işgallere karşı koymaya itmiştir. Bu süreçte, Padişah ve Damat Ferit Paşa hükûmeti iledostane ilişkiler kuran İngilizler, hem sömürgelerindeki halkların kamuoyunu tayin etmek hem dediğer ülkelerin Türkiye’nin geleceği konusundaki görüşlerini etkilemek için basını son derece etkilikullanmışlardır.Bu çalışmamızda, 1919-1920 yıllarında Milli Mücadele’deki gelişmelerin ve tutumların, İngilizbasınına nasıl yansıdığını araştırarak, İngilizlerin 1919-1920 yıllarında Türklerin vermiş olduğubağımsızlık mücadelesini nasıl değerlendirdiklerini ve bu mücadeleye karşı kendi kamuoylarını nasılyönlendirmeye çalıştıklarını ortaya koymaya çalıştık. The Times, The Manchester Guardian, The Daily Herald, The Globe, The Illustrated London Newsgibi büyük tirajlı gazetelerin haberlerini ele aldık. Ancak bu büyük tirajlı gazetelerin haberlerinindaha az tirajlı olan ama yerel bazı gazetelerde de paylaşıldığını gördük. Bu nedenle The Scotsman,The Courier, The Irish Times, The Sunday Post, The Belfast Newspaper, The Pall Mall Gazette…gibi prestijli gazeteleri de değerlendirmeye almanın doğru olacağını düşündük. Amacımız, MustafaKemal ve onun liderliğindeki Milli Mücadele’nin o dönemin başaktörlerinden biri olan İngilterebasınında nasıl ele alındığını ortaya koymaktır.