Leon Petrazycki’nin Hukuki Realizmi: Psikolojik Hukuki Realizm

Abstract

Leon Petrazycki, 20. yüzyılın başlarında ortaya koyduğu Psikolojik Hukuk Kuramı’yla Rus hukuki realiz- mini kurmuş olsa da yaşadığı dönemde hak ettiği tanınırlığı elde edememiş bir düşünürdür. Çok çeşitli sebepleri olan bu tanınmazlığın günümüzde değişmeye başlamasıyla, Petrazycki’nin hukuk kuramıyla benzer dönemlerde ortaya konmuş diğer kuramları karşılaştıran akademik çalışmaların sayısı da artmış- tır. Petrazycki’ye yönelik artan bu ilgi, bir yandan Petrazycki’nin çağının ötesinde bir düşünür olduğu gerçeğini ortaya çıkarırken öte yandan Petrazycki ile İskandinav hukuki realizminin kurucusu Hägerström arasındaki çarpıcı benzerliğin fark edilmesine vesile olmuştur. Hukuku psişik bir fenomen olarak tasvir eden bu iki düşünürün kuramları, kendi dönemlerinin hâkim hukuk kuramlarının hukuk algısının eleştirisi üzerinde yükselir. Hukuka dair kendi dönemleri için son derece ayrıksı fikirleri olan bu iki düşünür ara- sındaki benzerlik çarpıcıdır. Her iki düşünürün birbirinden haberdar olmadığı ve çok farklı art yetişimlere sahip olduğu gerçeğini de göz önünde bulundurduğumuzda bu benzerlik daha da dikkate çekici hale gel- mektedir. Farklı coğrafyalarda ve farklı hukuk sistemlerine sahip ülkelerde yaşamış iki düşünürün kendi dönemlerinin hâkim hukuk kuramlarının problemlerine dair benzer çözümler üretmesinin çarpıcılığına dikkat çekebilmek adına bu çalışmanın ilk bölümünde Petrayzcki’nin psikolojik hukuk kuramı özetlen- miştir. İkinci bölümde ise Petrazycki’nin hukuki realizmi incelemiş ve Hägerström’ün hukuki realizmiyle karşılaştırılarak iki kuram arasındaki benzerlik vurgulanmıştır.