Somatizasyonu Anlamak: Temel İnançlar, Otomatik Düşünceler, Aleksitimi, Bedensel Farkındalık ve Bilinçli Farkındalığın Rolü

Abstract

Bu araştırmada, somatizasyonun bilişsel-davranışçı kuram çerçevesinde açıklanabilirliğini incelemek amacıyla temel inançlar, otomatik düşünceler, aleksitimi, interoseptif farkındalık ve anda farkındalığın yordayıcı rolleri ele alınmıştır. Çalışmaya 436 yetişkin birey (271 kadın, 165 erkek) katılmıştır. Veriler, çevrim içi anket yöntemiyle toplanmış ve katılımcılara demografik bilgi formu ile birlikte ilgili psikolojik ölçekler uygulanmıştır. Çalışmada Somatizasyon Ölçeği, Temel İnançlar Ölçeği, Otomatik Düşünceler Ölçeği, Toronto Aleksitimi Ölçeği, Çok Boyutlu Bedensel Farkındalık Değerlendirmesi Ölçeği-II ve Bilinçli Farkındalık Ölçeği kullanılmıştır. Bulgular, tüm değişkenlerin somatizasyonu anlamlı düzeyde yordadığını ortaya koymuştur. Hiyerarşik regresyon analizinde en yüksek katkının otomatik düşüncelerden geldiği belirlenmiştir. Bunu interoseptif farkındalık ve bilinçli farkındalık izlemiştir. Ek olarak, kadınlar erkeklere göre daha yüksek somatizasyon ve otomatik düşünce puanları alırken, erkeklerin anda farkındalık puanları daha yüksektir. Psikiyatrik tanı, kronik fiziksel hastalık ve düzenli ilaç kullanımı bildiren bireylerde somatizasyon düzeyleri anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. Bulgular, somatizasyonun bilişsel-davranışçı kuramla açıklanabileceğini desteklemekte, erken dönem inanç yapılarının ve duygusal işleme güçlüklerinin semptom deneyiminde belirleyici olduğunu göstermektedir.

This study aimed to investigate the predictive roles of core beliefs, automatic thoughts, alexithymia, interoceptive awareness, and mindfulness on somatization within a cognitive-behavioural framework. A total of 436 adult participants (271 female, 165 male) completed an online survey including demographic variables and psychological scales. Somatization Scale, Core Beliefs Scale, Automatic Thoughts Questionnaire, Toronto Alexithymia Scale, Multidimensional Assessment of Interoceptive Awareness Scale-2, and Mindful Attention Awareness Scale were used in the study. The results showed that all five variables significantly predicted somatization, with automatic thoughts making the strongest contribution in hierarchical regression. This was followed by lower levels of mindfulness and interoceptive awareness. Additionally, women scored higher in somatization and automatic thoughts, while men reported higher mindfulness. Individuals with a history of psychiatric diagnosis, chronic physical illness, or regular medication use also exhibited higher levels of somatization. These findings provide empirical support for the cognitive-behavioural interpretation of somatization, emphasising the influence of early belief structures, cognitive biases, and emotional processing difficulties in the development and maintenance of somatic symptoms.