Algılanan Ebeveyn Kabul-Reddi ile Ruh Sağlığı Arasındaki İlişkide Kişilerarası Duygu Düzenlemenin ve Duygu Dışavurumunun Aracı Rolü

Abstract

Çocukluk döneminde yaşanan ebeveyn reddi deneyimleri, bireyin ruh sağlığı üzerinde uzun süreli ve derin etkiler bırakabilmektedir. Erken dönem ilişkisel olumsuzlukların ruh sağlığı üzerindeki etkisi literatürde kapsamlı biçimde ele alınmış olsa da, bu ilişkiyi açıklayabilecek duygusal mekanizmalar yeterince araştırılmamıştır. Bu çalışmada, Kişilerarası Kabul-Ret Kuramı'ndan (IPARTheory) yola çıkılarak, algılanan ebeveyn reddi ile psikolojik belirti düzeyi arasındaki ilişkide duygu dışavurum ve kişilerarası duygu düzenleme (IER) süreçlerinin olası aracılık rolleri incelenmiştir. Araştırmaya 18-75 yaş aralığında, Türkiye genelinden 384 kişi katılmıştır. Katılımcılar, çevrimiçi anket aracılığıyla Algılanan Ebeveyn Kabul-Ret Ölçeği, Kısa Semptom Envanteri, Berkeley Dışavurumculuk Ölçeği ve Kişilerarası Duygu Düzenleme Ölçeği'ni doldurmuştur. Bulgular, algılanan ebeveyn reddi ile psikolojik belirtiler arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğunu göstermiştir. Ayrıca, pozitif duygu dışavurumun her iki ebeveyn modelinde de kısmi aracılık rolü olduğu görülmüştür. Kişilerarası duygu düzenleme açısından ise yalnızca perspektif kazanımı alt boyutu, anne ve baba reddi modelinde anlamlı bir dolaylı etki göstermiştir. Sonuçlar, erken ebeveynlik deneyimlerinin ruh sağlığı üzerindeki etkilerini anlamada duygu dışavurum ve kişilerarası duygu düzenleme süreçlerinin önemine işaret etmektedir. Bu bulguların özellikle duygusal ifade güçlüğü yaşayan bireylerle çalışan ruh sağlığı çalışanları için yol gösterici olabileceği düşünülmektedir.

Perceived parental rejection has consistently been linked to a range of psychological symptoms, including depression, anxiety, and interpersonal difficulties. Despite the well-established connection between early relational adversity and mental health, there remains a gap in the literature regarding the emotional mechanisms that may mediate this relationship. Drawing on Interpersonal Acceptance-Rejection Theory (IPARTheory), the present study aimed to investigate whether emotional expression and interpersonal emotion regulation (IER) mediate the relationship between perceived parental rejection and psychological symptomatology. The sample consisted of 384 Turkish adults aged between 18 to 75 years. They completed selfreport measures including the Parental Acceptance-Rejection Questionnaire, Brief Symptom Inventory, Berkeley Expressivity Questionnaire, and Interpersonal Emotion Regulation Scale. Correlational analyses revealed that both maternal and paternal rejection were positively associated with psychological symptoms and negatively associated with positive emotional expression. Mediation analyses showed that positive emotional expression significantly mediated the relationship between both maternal and paternal rejection and psychological symptoms. Additionally, the perspective taking subdimension of IER mediated the link between parental rejection and psychological symptoms. These findings underscore the importance of considering both emotional and interpersonal processes when understanding the psychological effects of early parental rejection. By highlighting the distinct roles of emotional expression and IER, particularly in the context of paternal rejection, the results offer valuable insights for clinical interventions aimed at improving emotional functioning in adults with histories of early relational adversity.