Erken Dönem Uyumsuz Şemalar ve Ayrılık Uyumu Arasındaki İlişkide Bilişsel Duygu Düzenleme ve Öz-Şefkatin Aracı Rolü

Abstract

Romantik ayrılıklar, bireylerin bilişsel açıdan zorlandığı, yoğun duygusal deneyimlerle karakterize edilen süreçlerdir. Erken dönem uyumsuz şemalar (EDUŞ) sıklıkla kişilerarası zorluklar bağlamında incelenmiş olsa da, bu şemaların ayrılık sonrası uyum süreci üzerindeki etkilerini inceleyen sınırlı sayıda araştırma bulunmaktadır. Bu çalışma, EDUŞ ile ayrılık uyumu arasındaki ilişkide öz-şefkat ve bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin aracılık rollerini incelemeyi amaçlamıştır. Araştırmaya, son iki yıl içinde bir ayrılık yaşamış olan ve yaşları 18 ile 35 arasında değişen toplam 318 katılımcı dahil edilmiştir. Veriler, çevrim içi olarak uygulanan dört öz-bildirim ölçeği aracılığıyla toplanmıştır: Young Şema Ölçeği – Kısa Form 3 (YSQSF3), Öz-Duyarlık Ölçeği (SCS), Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği (CERQ) ve Fisher Boşanma/Ayrılığa Uyum Ölçeği – Kısa Formu (FDAS-SF). Elde edilen bulgular, özşefkatin ve bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin, erken dönem uyumsuz şemalar ile ayrılık uyumu arasındaki ilişkide anlamlı biçimde aracılık ettiğini göstermiştir. Ayrıca, hem öz-şefkatin hem de bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin alt boyutları ayrı ayrı değerlendirilmiştir. Öz-şefkat alt boyutları arasında bilinçli farkındalık, öz-yargılama ve ortak insanlık duygusu aracılık gösteren alt boyutlar olarak belirlenmiştir. Bilişsel duygu düzenleme stratejileri arasında ise felaketleştirme, ruminasyon ve başkalarını suçlama önemli aracılık etkileri göstermiştir. Bu çalışma, erken dönem uyumsuz şemalar, öz-şefkat ve bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin ayrılık sonrası uyum üzerindeki etkilerine ışık tutarak, klinik psikoloji alanına hem kuramsal hem de uygulamaya yönelik anlamlı katkılar sağlamayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: erken dönem uyumsuz şemalar, ayrılık uyumu, öz-şefkat, bilişsel duygu düzenleme, ayrılık

Romantic breakups are emotionally challenging experiences that can heighten individuals' vulnerability to cognitive difficulties. While early maladaptive schemas (EMS) have frequently been examined in the context of interpersonal challenges, limited attention has been paid to how they influence individuals' adjustment following a breakup. The current study aimed to explore the mediating roles of selfcompassion and cognitive emotion regulation strategies in the relationship between EMS and breakup adjustment. A total of 318 participants between the ages of 18 and 35 who had experienced a breakup within the last two years participated in the study. Data were gathered using an online survey composed of several self-report measures: the Young Schema Questionnaire – Short Form 3 (YSQ-SF3), the Self-Compassion Scale (SCS), the Cognitive Emotion Regulation Questionnaire (CERQ), and the Fisher Divorce Adjustment Scale – Short Form (FDAS-SF). The findings indicated that selfcompassion and cognitive emotion regulation significantly mediated the relationship between early maladaptive schemas and individuals ability to adjust after a breakup. Furthermore, the effects of specific components of both self-compassionand cognitive emotion regulationwere evaluated. Among the subdimensions mindfulness, selfjudgment, and common humanity were found to be the most prominent selfcompassion factors, while catastrophizing, rumination, and blaming others emerged as key cognitive strategies with significant mediating impacts. Overall, the study is anticipated to offer valuable theoretical and practical contributions to clinical psychology by emphasizing the roles of schemas, self-compassion, and cognitive emotion regulation in post-breakup adjustment. Keywords: early maladaptive schemas, breakup adjustment, self-compassion, cognitive emotion regulation, breakup