İş sözleşmesinin işçi tarafından haklı sebeple feshi: Ahlak ve iyiniyet kurallarına uymayan haller ve benzerleri

Abstract

İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki güç eşitsizliğini dengelemeye çalışan, sosyal devlet ilkesinin çalışma hayatındaki en belirgin yansımalarından biri olan hukuk dalıdır. İşçinin ekonomik ve sosyal bakımdan işverene bağımlı konumu, iş sözleşmesinin kurulması, yürütülmesi ve sona erdirilmesi süreçlerinde işçinin korunmasını zorunlu kılmaktadır. Bu çerçevede, iş sözleşmesinin sona erdirilmesine ilişkin hükümler, borçlar hukukunun genel ilkelerinden ayrılarak işçi lehine özel ve emredici düzenlemelere tabi tutulmuştur. Bu çalışma, iş sözleşmesinin işçi tarafından haklı nedenle derhal feshi kurumunu, özellikle 4857 sayılı İş Kanunu'nun 24. maddesinin II. bendinde düzenlenen 'ahlak ve iyi niyet kurallarına uymayan hâller ve benzerleri' kapsamında incelemeyi amaçlamaktadır. Söz konusu bent, işverenin iş ilişkisini işçi açısından objektif olarak çekilmez hâle getiren davranışlarını örnekleme yoluyla düzenlemiş, 've benzerleri' ibaresiyle hükmün uygulama alanının genişletilmesine imkân tanımıştır. Çalışmada, işverenin işçinin kişilik haklarına yönelik ihlalleri, psikolojik taciz (mobbing), cinsel taciz, ücretin ödenmemesi veya eksik ödenmesi, çalışma koşullarında esaslı değişiklik yapılması gibi fiillerin haklı fesih sebebi oluşturduğu doktrin ve Yargıtay içtihatları ışığında değerlendirilmiştir. Çalışmada ayrıca, işverenin zorlayıcı ve hukuka aykırı uygulamaları sonucunda iş sözleşmesini haklı nedenle derhal fesheden işçinin, fesih iradesinin maddi anlamda işverenden kaynaklandığının kabul edilmesi hâlinde ihbar tazminatına hak kazanıp kazanamayacağı hususu, dürüstlük kuralı, ücret ve istihdam güvencesi ilkeleri, iş hukukunun işçiyi koruyucu temel fonksiyonu çerçevesinde değerlendirilmiştir.

Labour law is a branch of law that seeks to balance the inequality of power between the employee and the employer and constitutes one of the most prominent reflections of the social state principle in working life. The employee's economic and social dependency on the employer necessitates the protection of the employee throughout the processes of the formation, performance, and termination of the employment contract. Within this framework, the rules governing the termination of the employment contract have departed from the general principles of the law of obligations and have been subjected to special and mandatory regulations in favour of the employee. This study aims to examine the institution of immediate termination of the employment contract by the employee for just cause, particularly within the scope of 'acts contrary to morality and good faith and similar cases' regulated under subparagraph II of Article 24 of the Turkish Labour Law No. 4857. The said provision enumerates, by way of examples, the employer's conduct that renders the continuation of the employment relationship objectively intolerable for the employee, while the phrase 'and similar cases' allows for the extension of the provision's scope of application. In this study, acts such as violations of the employee's personal rights by the employer, psychological harassment (mobbing), sexual harassment, non-payment or underpayment of wages, and substantial changes in working conditions are evaluated as grounds for just termination in the light of doctrinal opinions and the case law of the Court of Cassation. Furthermore, the study assesses whether an employee who terminates the employment contract immediately for just cause as a result of the employer's coercive and unlawful practices may be entitled to severance in lieu of notice, provided that the employee's declaration of termination is deemed, in substantive terms, to have originated from the employer. This issue is examined within the framework of the principle of good faith, the principles of wage protection and employment security, and the fundamental protective function of labour law.