Duyusal deneyim üzerinden mimari atmosfer: İstanbul modern'in eleştirel bir incelemesi

Abstract

Bu tez, mimari atmosfer kavramını çağdaş müze mimarisi bağlamında, bedensel ve mekânsal deneyimin ilişkiselliği üzerinden incelemektedir. Fenomenolojik bir bakış açısıyla mimari atmosfer, duyusal koşullar ile duygusal tepkiler arasındaki etkileşimin bir sonucu olarak ortaya çıkar. Mekânsal nitelikler ve bedensel izlenimler tarafından sırasıyla biçimlenen bu maddi ve maddi olmayan katmanlardan hareketle, çalışma İstanbul Modern Sanat Müzesi'ni (İstanbul Modern) bir vaka çalışması olarak ele almakta ve mimari tasarım kararlarının, ziyaretçi deneyimi aracılığıyla atmosferin inşasına ve algılanmasına nasıl katkıda bulunduğunu analiz etmektedir. Çalışmada, ziyaretçilerin atmosferik deneyimlerini değerlendirmek için anketler, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve duyusal haritalama tekniklerini bir araya getiren karma yöntemli bir araştırma yaklaşımı kullanılmıştır. Veriler, müzenin mimari düzenine karşılık gelen altı gözlem bölgesinden oluşan tanımlanmış bir mekânsal rota boyunca toplanmıştır. Bulgular, İstanbul Modern'in mimari atmosferinin öncelikli olarak görsel ve işitsel uyaranlar aracılığıyla deneyimlendiğini, bu deneyimin özellikle gün ışığı ve renk kullanımıyla şekillendiğini, diğer duyusal girdilerin ise daha örtük ve ilişkisel bir biçimde katkı sunduğunu ortaya koymaktadır. Ayrıca, iç mekân ile dış mekân arasındaki ilişkinin ziyaretçilerin mekânsal farkındalığını önemli ölçüde etkilediği ve bunun da duygusal tepkileri şekillendirdiği tespit edilmiştir. Maddi duyusal koşullar ile maddi olmayan duygusal tepkiler üzerinden yapılan bütüncül bir okuma, atmosferin sabit bir mekânsal nitelik olarak değil, hareket yoluyla açığa çıkan dinamik ve zamansal bir durum olarak deneyimlendiğini göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Mimari Atmosfer, Bedensel Deneyim, Duyusal Algı, Duygusal Tepki, Çağdaş Müze Mimarisi, İstanbul Modern

This thesis explores the concept of architectural atmosphere in the context of contemporary museum architecture, through the relationality of bodily and spatial experience. From a phenomenological perspective, architectural atmosphere emerges as a consequence of the interaction between sensory conditions and emotional responses. Drawing on these tangible and intangible layers, shaped respectively by concrete spatial qualities and embodied impressions, this study analyses the Istanbul Museum of Modern Art (Istanbul Modern) to explore how architectural design decisions contribute to the construction of the atmosphere and the perception of it through visitor experience. In the study, a mixed-methods research approach is employed, combining surveys, semi-structured interviews, and sensory mapping techniques to evaluate visitors' atmospheric experiences. Data is collected along a defined spatial route consisting of six observation zones corresponding to the museum's architectural layout. The findings suggest that Istanbul Modern's v architectural atmosphere is primarily experienced through visual and auditory stimuli, particularly shaped by daylight and colour, while other sensory inputs contribute more subtly and relationally. Moreover, the relationship between interior and outdoor spaces plays a significant role in shaping visitors' spatial awareness, thereby influencing their affective responses. A reading across tangible sensory conditions and intangible affective responses suggest that the atmosphere is experienced as a dynamic and temporal condition that unfolds through movement rather than as a fixed spatial quality. Keywords: Architectural Atmosphere, Embodied Experience, Sensory Perception, Emotional Response, Contemporary Museum Architecture, Istanbul Modern