Etik ve Sorumlu Moda Tüketim Modellerinin Türkiye'de Z Kuşağı Odağında İncelenmesi

Abstract

Bu çalışma, Türkiye'deki Z kuşağı tüketicileri arasında daha etik ve sürdürülebilir moda tüketim biçimlerini teşvik edebilecek işbirlikçi, döngüsel ve aktivist tasarım yaklaşımlarını incelemektedir. Hızlı moda endüstrisinin çevresel ve sosyal sonuçlarına yanıt olarak, kullanıcı katılımını ve modada değer kavramının yeniden tanımlanmasını merkeze alan alternatif modeller araştırılmıştır. Çalışmanın teorik çerçevesi, moda endüstrisinin çevresel ve toplumsal sorunlar üzerindeki etkisini ve bu etkinin tüketici davranışları üzerindeki yansımalarını ele alan; aynı zamanda etik perspektiflerle zenginleşen disiplinlerarası bir literatüre dayanmaktadır. Daha sorumlu tüketim modellerine uyum sağlamak amacıyla, duygusal dayanıklılık, değer yaratımı ve yavaş moda gibi kavramlar ele alınmakta; tüketici ve ürün arasında anlamlı ilişkilerin nasıl geliştirilebileceği araştırılmaktadır. Tüketim davranışlarını dönüştürme potansiyeline sahip tasarım aktivizmi ve işbirlikçi modellerin önemi vurgulanmaktadır. Bu yaklaşımlar, tüketiciyi pasif bir kullanıcıdan aktif bir üretici-tüketiciye dönüştürmekte; tasarımı ise kültürel, etik ve davranışsal dönüşüm için bir araç olarak konumlandırmaktadır. Bu kavramsal çerçeveyi bağlamsallaştırmak amacıyla, Türkiye'deki Z kuşağı katılımcılarıyla nicel bir anket çalışması gerçekleştirilmiş; onların modaya ilişkin tutumları, uygulamaları ve sürdürülebilir alternatiflere yönelik yaklaşımları incelenmiştir. Çalışma, tasarım stratejilerinin bu kuşak içerisinde daha bilinçli tüketim kalıplarını nasıl teşvik edebileceğine dair derinlemesine bir anlayış geliştirmeyi hedeflemekte ve daha etik ve sürdürülebilir bir moda geleceği şekillendirmeyi amaçlayan tasarımcılar, eğitimciler, sektör temsilcileri ve politika yapıcılar için değerli çıkarımlar sunmayı amaçlamaktadır.The study explores how collaborative, circular, and activist design approaches can foster more ethical, sustainable, and emotionally engaging fashion consumption practices among Generation Z consumers in Türkiye. In response to the environmental and social consequences of the fast fashion industry, the thesis investigates alternative models that center user engagement and value redefinition. The theoretical foundation of the research draws on interdisciplinary literature addressing the role of the fashion industry in shaping consumer behavior in relation to social and environmental issues. To adapt to more responsible consumption models, key concepts such as emotional durability, value creation, and slow fashion are examined to understand how meaningful consumer–product relationships can be developed. The transformative potential of design activism and collaborative models in reshaping consumption behaviors is also emphasized. These approaches reposition the consumer as an active prosumer and design as a tool for cultural, ethical, and behavioral transformation in pursuit of responsible fashion consumption. To contextualize these insights, a quantitative survey was conducted with Generation Z participants in Türkiye to explore their fashion-related attitudes, practices, and perspectives on sustainable alternatives. The study aims to contribute to a deeper understanding of how design strategies can foster more conscious consumption patterns among this generation, while also offering valuable implications for designers, educators, industry representatives, and policymakers seeking to shape a more ethical and sustainable fashion future.