Öğretmen Motivasyon Stilinde Algılanan Ebeveyn Tutumu ve Temel Psikolojik İhtiyaçların Tatmininin Engellenmesinin Rolü

Abstract

Erken dönem ilişkisel deneyimlerin eğitimcilerin motivasyonel davranışlarını nasıl şekillendirdiğini anlamak, öğretim kalitesi ve sınıf dinamiklerine dair değerli içgörüler sunmaktadır. Öz Belirleme Kuramı (ÖBK) temelinde yürütülen bu çalışma, öğretmenlerin güdüleyici stillerinde algılanan ebeveyn tutumlarının ve temel psikolojik ihtiyaç doyumu/engellenmesinin rolünü incelemiştir. Özellikle, öğretmenlerin anne-babalarından algıladıkları duygusal sıcaklık, aşırı koruyuculuk ve reddedilmenin; özerklik, yeterlik ve ilişkisellik ihtiyaçlarının doyumu ve engellenmesi üzerindeki etkileri ile bu ihtiyaç deneyimlerinin özerklik destekleyici ve kontrolcü öğretim stillerine nasıl yansıdığı araştırılmıştır. Çalışmanın örneklemini, yaşları 22 ile 62 arasında değişen 265 Türk öğretmen oluşturmuştur. Katılımcılar, geçerliliği kanıtlanmış öz-bildirim ölçeklerini doldurmuşlardır. Algılanan Ebeveyn Tutumları Ölçeği'nin kısa formu (S-EMBU-C), Temel Psikolojik İhtiyaçların Doyumu ve Engellenmesi Ölçeği (BPNSFS) ve öğretim stillerini ölçen iki senaryo temelli madde yer almaktadır. Korelasyon ve regresyon analizleri, algılanan ebeveyn duygusal sıcaklığının ihtiyaç doyumunu ve özerklik destekleyici öğretimi pozitif yönde yordadığını; aşırı koruyuculuk, reddetmenin ise ihtiyaç engellenmesini pozitif yönde yordadığını göstermiştir. İlişkisellik ve yeterlik doyumu, özerklik destekleyici öğretim stilini anlamlı biçimde yordarken, ihtiyaç engellenmesi kontrolcü öğretim stilini anlamlı biçimde yordayamamıştır. Aracılık analizleri, algılanan ebeveyn duygusal sıcaklığının özerklik destekleyici öğretim üzerindeki etkisinin, ihtiyaç doyumu aracılığıyla dolaylı olarak gerçekleştiğini ortaya koymuştur. Buna karşılık, kontrolcü öğretim stiline ilişkin analizlerde anlamlı bir aracılık etkisi bulunmamıştır. Ayrıca, öğretim stillerinin düşük, orta ve yüksek düzeylerini karşılaştıran ANOVA sonuçları, yüksek düzeyde özerklik desteği sergileyen öğretmenlerin daha yüksek ilişkisellik ve yeterlik doyumu ve daha düşük ihtiyaç engellenmesi bildirdiklerini göstermiştir. Bu bulgular, erken dönem bakım deneyimlerinin öğretmenlerin mesleki davranışları üzerindeki kalıcı etkisini vurgulamakta ve özerklik destekleyici sınıf ortamlarının gelişiminde temel ihtiyaç doyumunun önemini ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: algılanan ebeveyn tutumu, temel psikolojik ihtiyaçlar, öğretmen motivasyonu, özerklik destekleyici öğretim, kontrolcü öğretim, Öz-Belirleme Kuramı

Understanding how early relational experiences shape educators' motivational behaviors offers valuable insights into teaching quality and classroom dynamics. Grounded in Self-Determination Theory (SDT), this study explored the role of perceived parental attitudes and basic psychological need satisfaction/frustration in teachers' motivating styles. Specifically, the study examined how perceived emotional warmth, overprotection, and rejection from parents influenced teachers' experiences of autonomy, competence, and relatedness satisfaction and frustration, and how these experiences affect autonomy-supportive and controlling teaching styles. The sample included 265 Turkish teachers aged 22 to 62. Participants completed validated selfreport scales, including the S-EMBU-C, the Basic Psychological Need Satisfaction and Frustration Scale (BPNSFS), and two scenario-based items to assess motivating styles. Correlation and regression analyses showed that perceived parental emotional warmth positively predicted need satisfaction and autonomy-supportive teaching, while overprotection and rejection predicted need frustration. Relatedness and competence satisfaction significantly predicted autonomy-supportive teaching, whereas need frustration did not significantly predict controlling style. Mediation analyses revealed that the effect of perceived parental warmth on autonomy-supportive teaching was mediated by need satisfaction, whereas no significant mediation was found for controlling teaching. ANOVA results comparing low, medium, and high levels of both motivating styles showed that teachers with high autonomy support reported higher relatedness and competence satisfaction and lower need frustration. These findings underscore the enduring influence of early caregiving experiences on educators' professional behaviors and highlight the importance of need satisfaction in fostering autonomy-supportive classrooms. Keywords: perceived parental attitudes, basic psychological needs, autonomysupportive teaching, controlling teaching, teacher motivation, Self-Determination Theory