Türkiye’de Büyük Sanayi Kuruluşları Siyasi Partilerle Bağlantılarını Nasıl Yönetiyor? Partilerle Bağlantı Stratejilerinin İktidar Değişikliklerine Bağlı Olarak Değişmesi ve Örgütsel Performansa Etkileri

Abstract

Bu çalışmada Türkiye'deki büyük sanayi kuruluşlarının politik bağlantılarının iktidar değişikliği sonrasında nasıl dönüşeceği ve bu bağlantıların şirket performansı üzerindeki etkilerine ilişkin bir kuramsal çerçeve geliştirilmekte ve görgül araştırmayla sınanmaktadır. Çerçevede, politik bağlantı stratejileri hem bağlantının gücü hem de bileşimi dikkate alınarak sınıflandırılmakta ve belirlenen dokuz bağlantı stratejisinin her birinin iktidar değişikliği sonrasında dönüşme olasılığıyla değişiklik sonrası stratejilerin şirket performansına etkilerine dair dokuz hipotez önerilmektedir. Görgül araştırmada 2000 yılı İSO 500 listesinde bulunan şirketler ve 1999 ve 2007 yıllarında TBMM'de grubu bulunan iktidar ve muhalefet partileri arasındaki bağlantılar gazete, internet ve doküman taraması ile elde edilmiştir. Hipotezler, 1999 yılındaki bağlantıların 2000-2002 dönemindeki şirket performanslarına etkisiyle 2007 yılındaki bağlantıların 2008-2010 yıllarındaki performanslara etkileri karşılaştırılarak boylamsal olarak incelenmiştir. Araştırmanın sonuçları, hipotezlerin bağlantıların performansa etkisine ilişkin yanını desteklemiş, bağlantıların iktidar değişikliğine bağlı olarak değişmesine ilişkin yanını ise kısmen desteklenmiştir. Bulgularımız, şirketlerin büyük çoğunluğunun siyasi partilerle bağlantı kurmaktan kaçındığını, bağlantı kurduğunda da iktidar partilerini tercih ettiklerini göstermiştir. Bu tercih 2007 yılında daha yoğun gözlenmektedir. Şirketlerin siyasi bağlantılarını iktidar değişikliği karşısında uyumlama kapasitesine sahip oldukları tespit edilmiştir. Şirketler önceki dönemde iktidar veya muhalefetle kurdukları bağlantıları izleyen dönemde partilerin gücü tersine de dönse iktidar veya muhalefetle bağlara dönüştürülebilmektedirler. Ancak bağları dönüştürürken yapısal kilitlenme ve itibar kaybı kısıtlarıyla karşılaşmaktadır. Araştırma sonuçları ayrıca, 2000-2002 döneminde iktidarla kişisel bağlantıların performansı olumlu, muhalefetle kişisel bağlantıların ise olumsuz etkilediğini göstermiştir. İktidarla kurumsal bağlantılar ise performansı olumsuz etkilemektedir. Bağlantı türlerinin performansa etkisi 2008-2010 döneminde anlamlı değildir. Bu çalışmada geliştirilen süreçsel çerçeveyle, ilgili yazına hem bağlantı stratejilerinin dönüşümünün altında yatan mekanizmaları belirginleştirerek hem de politik bağlantı sorununu yazında betimlenenlerden farklı özellikler gösteren Türkiye bağlamında ele alarak katkıda bulunulmaktadır. Çalışmada ayrıca bulgulara dayalı olarak uygulayıcılara siyasi bağlantılarının nasıl yönetebileceklerine ve gelecekte yapılabilecek araştırmalara dair öneriler sunulmaktadır.