TR Dizin İndeksli Yayınlar Koleksiyonu / TR Dizin Indexed Publications Collection
Permanent URI for this collectionhttps://hdl.handle.net/20.500.14365/4
Browse
14 results
Search Results
Article İdeolojik Temelli Çeviri Politikaları Bağlamında Eleştirel Söylem Çözümlemesi (esç): Bir Tahrifat (değiştirme) Örneği(2005) Kansu Yetkiner, NeslihanBu çalışma, Eleştirel Söylem Çözümlemesi (ESÇ)'nin metinlerarasılık ve söylem düzenine ilişkin çözümlemelerde ve özellikle politik etkenlerin bazı çeviri uygulamalarına yol açtığı kritik durumlarda çeviribilim çalışmalarına başarıyla uygulanabileceği önerisini getirmektedir. Bir metinde dilbilimsel araçların dizgesel kullanımı ve bu kullanımın altında yatan söylem dayanaklı anlamların çözümlenmesi ilk bakışta "yanlış çeviri" ya da " çeviri kaybı" gibi görünen kimi düzenlemelerin çeviri sürecini içine alan sosyopolitik ve ideolojik yapı, süreç, norm ve sınırlamaları simgeleyebileceğim göstermede yaralı olabilir. Bu makale bir aids kampanyası kitapçığının Hollandaca'dan Türkçe'ye çevirisinde tahrifat yoluyla kültürel değer yargıları ve inanışlarla oynanmasını ve bunların yeniden yapılandırılmasını incelemektedir. ESÇ, erek dildeki yeni metnin sadece basit bir tahrifatı değil, Hollanda kültüründeki "öteki" kavramının söylem dayanaklı yapısını aktarması açısından değerli bir altyapı oluşturmaktadır.Article İncelik Kuramı ve Yüz Olgusu Bağlamında Çeviri Çalışmalarında İşlevsel-edimbilimsel Eleştiri Yöntemi Uygulanması(2008) Kansu Yetkiner, NeslihanBu çalışmanın temel amacı, Brown ve Levinson’un incelik kuramı (1978, 1987) ve yüz çalışmalarının çeviri uygulamalarındaki yansımalarını House’un (1981, 1997, 1998, 2001) işlevsel-edimbilimsel modeli temelinde incelemektir. İşlevsel-edimbilimsel modelin kuramsal çerçevesine ilişkin olarak çalışma, kaynak metin ve erek metnin dil/metin, kesit dil (söylem alanı, söylem tarzı ve söylem doğası) ve metin türü olmak üzere üç temel düzey karşılaştırılmasına dayanmaktadır. Çalışmadaki temel odaklanma, kişilerarası dil işlevi ve incelik kuramı ile olan yakın ilişkisi nedeniyle kesit dili üzerinedir. Çözümlemeler, kişilerarası ilişkilerde edimbilimsel anlamın bir parçası olarak yüz ve incelik kavramlarının hem dilbilimsel hem de kültürel açıdan büyük farklılıklar gösterdiğini ortaya koymaktadır. Hem dilbilimsel ve sosyokültürel metin arasındaki farkların hem de çeviri ve değerlendirme süreçlerinde süregelen sosyo-metinsel uygulamanın ayırdına varmak son derece önemlidir.Article Çocuk Yazınındaki Dilsel ve Dil Ötesi Normlar Bağamında Felaket Henry Serisinin Türkçeye Çevirileri(2010) Kansu Yetkiner, Neslihan; Yetkiner, Neslihan KansuÇocuk yazını, çocukların okuma becerilerini geliştiren bir unsur olmaktan öte, belli bir dünya görüşünü, kabul gören değer yargılarını, davranış biçimlerini, dilbilimsel yapıları açık veya örtük bir biçimde iletmesi, yayması ve pekiştirmesi açısından önemli bir araçtır. Çocuk yazını çevirilerindeki dil denetimi bir başka dilde ve kültürdeki erek okura aktarım sırasında metnin dil düzeyinde zorluk-basitlik, kesit dil, ölçünlü-ölçünsüz dil kullanımı gibi dilbilimsel tercihlerin yapılması ile kendini gösterir. Değer yargıları ve normlar dikkate alındığında ise erek kültürün süzgecine takılabilecek öğelerin belirlenmesi, ayıklanması ve metnin buna göre yeniden düzenlenmesi gibi bir dizi karar çeviri sürecine dâhil olmaktadır. Bu çalışmanın iki temel amacı vardır: (i) çocuk yazını çevirileri çerçevesinde kaynak kültürün değer yargıları ve davranış biçimleri ile dilbilimsel normlarının erek kültürde "çocuklar için uygunluk" prensibiyle alımlanışını sorgulayan çeviri sürecini alanyazında incelemek (ii) kaynak kültürde kodlanan davranış biçimi', sunulan değerler ve dilbilimsel normların erek kültürde izini sürerek alınan çeviri kararlarını belirlemek. Bu bağlamda, Felaket Henry" serisi olarak Türkçeye çevrilen 14 kitap içinde yer alan 56 öykü, İngilizce asıllarıyla karşılaştırılarak dilsel ve dil ötesi normlar temelinde çevirmen kararlarını etkileyen etkenler göz önüne alınarak incelenmiştir. 23 dile çevrilen Felaket Henry, aykırı, hınzır, alışılmışın dışında bir karakter çizdiği, kötü örnekler oluşturduğu ve uygun olmayan dil kullanımı ve etkileşim biçimleri sergilediği için çeviri çalışmaları için verimli bir malzeme sunmaktadır. Çözümlemeler sonunda, dil ötesi normlar temel alındığında Felaket Henry serisinin çevirilerinde olay örgüsü, karakterler, davranış biçimleri gibi konularda kimi anlatımların yumuşatıldığı, uygunsuz davranış biçimlerinin daha dolaylı olarak ifade edildiği gözlenmiştir. Çeviri edimini sınırlayan ve çevirmeni zorlayan sorunların temel olarak dilbilimsel normlar ve iki dil arasındaki yapı farklılıklarından kaynaklandığı belirlenmiştir.Other Çeviribilim Edimbilim İlişkisi Üzerine. İzmir, 2009: İzmir Ekonomi Üniversitesi Yayınları(2010) Duman, Derya; Kansu Yetkiner, Neslihan[Abstract Not Available]Article Sözlü Çeviride Kip Kaydırmalarına Dizgeci İşlevsel Dilbilgisi Çerçevesinde Bütünce Temelli Bir Yaklaşım(2014) Yavuz, Yasemin; Oktar, Lütfiye; Özgen, Murat; Kansu Yetkiner, Neslihan; Yetkiner, Neslihan KansuBu çalışmanın temel amacı Hallidayin (Halliday, 1994; Halliday ve Matthiesen, 2004) Dizgeci İşlevsel Dilbilgisi (DİD) modeli çerçevesinde sözlü çeviri öğrencileri tarafından oluşturulan sözlü çeviri metinlerindeki kip kaydırmalarını çeviri türü, yönlülük ve metin türü açısından karşılaştırmalı olarak incelemektir. İkinci olarak söz konusu kaydırmaların durum bağlamı ve söylem-anlambilimsel düzeyde yol açtığı değişikleri irdelemek ve kip dizgesi kaydırmalarının çevirilim çalışmaları ve çeviri eğitimine olası etkilerini saptamaktır. 232 sözlü çeviri ses kaydı verisine dayanan bütünce bulguları, kip dizgesindeki kaydırmaların basit bir dilbilgisel tercih değişikliği olmayıp söylem yapısını, amacını dolayısıyla işlevini değiştiren bir işlev kaydırması olduğunu ortaya koymakta, DİD modelinin tanımladığı takip edilebilir dizge içinde çeviri eğitimine katkısını ele almaktadır.Article Yüzyıllık Süreçte Tevfik Fikret'in Şermin Yapıtı Bağlamında Diliçi Çeviri ve Yanmetin Olgusu(2015) Karakoç, Nihal Yetkin; Kansu Yetkiner, NeslihanDiliçi çeviriler konusundaki sınırlı sayıdaki çalışma 1928 dil devriminin ardından Osmanlıca'dan Türkçe'ye yapılan diliçi çevirilerde, bu edimin başka sözcüklerle adlandırıldığını ve tanımı üzerinde bir fikir birliğinin olmadığını göstermektedir. Bu betimleyici çalışmanın amacı, Türk edebiyatındaki ilk çocuk şiir kitaplarından biri olan Tevfik Fikret'in Şermin adlı yapıtının (1914) çağdaş Türkçe'ye aktarılan 30 farklı sürümünden hareketle diliçi çevirilerdeki hem metiniçi hem de yanmetin bağlamındaki müdahalelere ışık tutmak ve bu eserle ilgili 'güncelleme' serüveninin izini sürmektir. Çalışmada, bir eserin günümüz dil özellikleri göz önüne alınarak görüntüde dil güncellemesine yönelik olarak değiştirilmesinin sadece sözcük düzeyindeki metiniçi değişiklikler temelinde gerçekleşmediği, yayınevi politikaları ile ticari, pedagojik ve ideolojik nedenlerin metni çevreleyen yanmetin öğeleri yoluyla bu süreçte manipülatif bir etkiye sahip olduğu ortaya konmaktadırArticle Yazılı Metinden Sözlü Çeviride Akıcısızlık ve Duraklar: Öğrenci Odaklı Bütünce Temelli Bir Yaklaşım(2015) Oktar, Lütfiye; Kansu Yetkiner, Neslihan; Özgen, Murat; Yavuz, Yasemin; Yetkiner, Neslihan KansuBu çalışma, öğrenci odaklı bütünce temelli bir yaklaşımla, yazılı metinden sözlü çeviri esnasındaki öğrenci performanslarında görülen akıcısızlığın takibinin alımlama, üretim, planlama ve aktarım gibi çeviriye ilişkin bilişsel süreçlere yönelik olarak önemli bilgiler sunduğu fikrine dayanmaktadır. Çalışmamızın temel amacı, öğrenci çevirilerinde akıcısızlık türlerinden biri sayılan durak sıklığının, öğrencilerin çeviri sürelerine etkisini ve bu olgunun hangi sözdizimsel yapılarda eşleştiğini yönlülük (İngilizce-Türkçe ve Türkçe- İngilizce) ve metin türü (bilgilendirici ve anlatımsal metinler) parametreleri bağlamında çözümlemektir. Bir başka deyişle, boş ve dolu duraklarla yordanan yazılı metinden sözlü çeviri edimi sırasında öğrencilerin yaşadığı sorunların hangi sözdizimsel yapılar üzerinde oluştuğunu bilişsel olarak ortaya koymak için, durak sıklığı, çeviri süresi ve yantümce-durak ilişkisinin istatistiksel çözümlemeleri yapılmıştır. Öğrenci odaklı bütünce temelli bu çalışmanın veri tabanını İzmir Ekonomi Üniversitesi Mütercim Tercümanlık bölümünde son sınıfa devam eden 20 öğrencinin toplam 80 yazılı metinden sözlü çeviri ses kaydı oluşturmaktadır. Araştırma bulgularımız, her iki metin türünde de Türkçeden İngilizceye çeviri yönünde İngilizceden Türkçeye kıyasla daha fazla durak olduğunu ve bu durumun doğal olarak daha uzun çeviri süresine yol açtığını ortaya koymuştur. Durak sıklığına metin türü açısından bakılacak olursa, daha fazla bilgi yoğunluğuna sahip olan bilgilendirici metinlerde, anlatımsal metinlerle karşılaştırıldığında daha sık olarak durak kullanımı olduğu görülmektedir. Her iki metin türü ve çeviri yönü açısından, bir üretim ve/veya aktarım sorununun boş veya dolu durak şeklinde gözlendiği sözdizimsel yapılar ad ve sıfat yantümceleri olarak belirlenmiştir. Hem eksiklikleri ve sorunları teşhis etmeye hem de bunlara görgül çözümler bulmaya yardımcı olabilecek araştırma bulgularımız, yazılı metinden sözlü çeviri kapsamında daha etkin eğitim ve öğretim bilişsel süreçlerine ışık tutacak veriler sunmaktadır.Article Skopos Kuramı Bağlamında Öğrenci Odaklı Bütünce Temelli Bir Uygulama(2016) Kansu Yetkiner, Neslihan; Avşaroğlu, Merve; Yetkiner, Neslihan KansuSkopos Kuramı, çeviri kararlarını tamamen metin düzeyinde sınayan dilbilimsel yaklaşımlardan bir ayrılışı temsil etmesi nedeniyle çeviri alanında bir dönüm noktası olarak kabul edilebilir. Hans Vermeer'in ilk olarak 1970'li yıllarda geliştirdiği bu erek kültür odaklı kuramın temel varsayımı, çevirinin bir eylem olarak kabul edilmesinden ötürü belirli bir amaca, yani skoposa hizmet ettiğidir. Bu kuram, çevirmenin, erek kültür, erek metin okuru, erek metnin erek kültür içindeki yeni bağlamı, çeviri edimindeki taraflar, söz konusu taraflar arasındaki ilişkiler gibi birçok dinamiği göz önünde bulundurarak çeviri sürecinde bir karar alma mekanizması geliştirmesi gerektiğini öngörmektedir. Çeviri tarihinde yer alan kendisinden önceki yaklaşımlara kıyasla, çevirmenin hareket alanında esneklik sağlayan Skopos Kuramı, çevirmenin karar alma sürecine ışık tutacak somut yöntem ve prensipler sunmadığı ve dolayısıyla, çeviri edimi her seferinde farklı değişkenlerle karşımıza çıktığı için eleştiri almıştır. Kaynak metinden tamamen farklı bir erek metnin oluşturulması, Skopos Kuramı çerçevesinde çeviri stratejilerinin tanımlanmasındaki belirsizlikten ve skopos temelli yaklaşım kapsamında mümkün olan esneklikten kaynaklanabilmektedir. Özellikle çeviri eğitiminde sınırları ve kuralları tam belirlenmemiş olan Skopos Kuramı, erek metne yansıtılacak kaynak metin öğelerinin seçimi ve sunumuna ilişkin karar verme ve gerekçelendirme konusunda çeviri öğrencileri için ciddi bir belirsizlik alanını temsil etmektedir. Öğrenci odaklı bütünce temelli bu çalışma, skoposla ilgili eğitsel uygulamalarda kaynak metnin ve erek metnin konumunu, çevirmenin ve diğer tarafların tutumunu ve duruşunu belirlemede gerçek yaşamla örtüşen senaryolar eşliğinde çalışılması gerektiği önerisini getirmektedir. Çalışmada, İzmir Ekonomi Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Mütercim-Tercümanlık Bölümü'ne devam eden ve bir yarıyıl boyunca Çeviri Kuramı dersine katılan 87 üçüncü sınıf öğrencisinin Edwin Morgan'ın "The Subway Piranhas" şiirine yönelik final sınavı sorusuna verdikleri yanıtların niceliksel ve niteliksel çözümlemesi yapılmaktadır. Araştırma bulgularımız, öğrencilerin tarafları, sorunları ve ihtiyaçları belirlemesine karşın, çeviri sürecinde hareket alanlarının sınırlarını belirlemede ve karar alma mekanizmasını nedenselleştirmede sorun yaşadıklarını ortaya koymaktadır.Article A Learner Corpus-Based Approach To Explicitation in Interpreting Studies(2016) Kansu Yetkiner, Neslihan; Özgen, Murat; Yavuz, Yasemin; Oktar, Lütfiye; Yetkiner, Neslihan KansuBu çalışmanın temel amacı, Halliday'in (Halliday, 1994; Halliday ve Matthiesen, 2004) Dizgeci İşlevsel Dilbilgisi (DİD) modeli çerçevesinde belirtikleştirme odaklı sözlü çeviri sürecine ışık tutmaktır. Kaynak metin ve erek metinlerin karşılaştırılması temelinde 232 öğrenci performansındaki belirtikleştirmeye ilişkin çeviri davranışları, çeviri türü (andaş, ardıl ve yazılı metinden sözlü çeviriler), yönlülük (İng-Tr ve Tr-İng) ve metin türü (Bilgilendirici ve anlatımsal metinler) parametreleri çerçevesinde ele alınmaktadır. Araştırmanın odak noktasını, adlaştırma yapılarının incelenmesi yoluyla 20 dördüncü sınıf mütercim tercümanlık öğrencisinin sözlü çeviri ses kaydı verisine dayanan performanslarındaki dilbilgisel eğretilemelerden uzaklaşma örüntülerinin, bir başka deyişle, belirtik eşleşik yapıların değerlendirilmesi oluşturmaktadır. Ses kayıtlarına temel oluşturan metinler, İngilizce Türkçe olarak üretilmiş, benzer içeriklere sahip 12 farklı metinden oluşmaktadır. Anlatımsal metinleri oluşturan 6 farklı politik konuşma metni 3 İngilizce ve 3 Türkçe) zamanın dönemin başbakanı Recep Tayyip Erdoğan'ın ve Amerika Başkanı Barack Obama'nın seçim konuşmalarından alınmıştır. Enflasyon ve işsizlik konulu 6 bilgilendirici metin ise benzer sayıda eğretilemeli yapıları oluşturmak üzere özgün metinlerde değişiklik yapılarak üretilmiştir. Çalışma, İngilizce-Türkçe dil çifti söz konusu olduğunda Evrensel Çeviri Öğeleri kapsamında yer alan belirtikleştirme varsayımınının aksine, belirlenen parametrelere duyarlı bulgular ortaya koymuştur. Öğrenci odaklı bütünce, İngilizceden Türkçeye bilgilendirici metinlerin çevirisinde çeviri türüne bakılmaksızın adlaştırma yani, dilbilgisel eğretileme eğilimi olduğunu, Türkçeden İngilizceye anlatımsal metinlerin çevirisinde ise yönlülüğün belirleyici bir belirtikleştirme faktörü olduğunu ortaya koymuştur. Bilgilendirici metinlerin İngilizceden Türkçeye çevirilerinde tüm sözlü çeviri türleri için dilbilgisel eğretileme yoğunluğu dolayısıyla, belirtikleştirmeden uzaklaşma ortak bir örüntü olarak görülmektedir. Genel olarak anlatımsal metinlere bakıldığında ise, çeviri türü ve yönlülük parametrelerine bakılmaksızın öğrenci deneklerin özgün metinlerle karşılaştırıldığında çeviri metinlerde yoğun belirtikleştirme yaptıkları görülmektedir. Hiç şüphe yok ki, bu çalışma kapsamında yer alan üç farklı çeviri türüne ilişkin farklı performanslar, özellikle süreç yönetimi ve zaman kısıtı açısından büyük farklılıklar gösteren bu farklı çeviri türlerinin kendilerine has doğasından kaynaklanmaktadır. Bu bakımdan, konuşmacının belirlediği hız ayarı ve zaman kısıtı düşünüldüğünde, adlaştırmadan uzaklaşma yoluyla yapılan belirtikleştirme, kaynak metindeki karmaşık sözlükdilbilgisel yükü hafifletmek açısından öğrencilere yardımcı olabilir. Ayrıca, öğrenci çevirilerinden oluşan bu bütüncenin sunduğu bulgular, örtüklük ve belirtiklik dereceleri açısından söylem oluşturma stratejilerinde bir farkındalık yaratırken, uygun sözlükdilbilgisel yeniden bağlamlaştırmanın ve üzerinde çalışılan iki dil çifti arasındaki olası dilbilimsel zorlukların altını çizmektedir. Problem çözme tekniklerini somut bir biçimde ortaya koyan çeviri süreçlerini aydınlatmak, soyut ve karmaşık anlambilimsel yapıların takip edilebilir ve tanımlanabilir birimlere dönüştürülerek çözümlenmesine olanak sağlayan pedagojik bir boyut yaratmaktadır.Research Project Çeviri Çalışmalarına Ekoeleştirel Bakış: (yeniden) Çeviri Yoluyla Çeviri Çocuk Edebiyatında “çevre Okuryazarlığına” Artsüremli Betimleyici Bir Yaklaşım(2017) Tufan, Osman; Uysal, Elifnur; Yavuz, Yasemin; Avşaroğlu, Merve; Duman, Derya; Kansu Yetkiner, Neslihan; Yetkiner, Neslihan KansuÇeviri çocuk edebiyatı ile çevre odaklı karşılaştırmalı çalışmaları kültürlerarası bir bakış açısıyla birleştiren sınırlı sayıdaki yaklaşımları göz önüne alarak, bu çalışma artsüremli Betimleyici Çeviri Çalışmaları çerçevesinde çocuk kitaplarının yeniden çevirilerinde çevre okuryazarlığı aktarımlarını ve buna ilişkin çeviri davranışlarını metin ve yan metin çözümlemeleriyle betimlemek ve çözümlemek üzere tasarlanmıştır. Ölçülebilir ve takip edilebilir parametrelerle çevre okuryazarlığının aktarımını gözlemlemek için alanyazında var olan tanımlar ve sınıflamalar taranmış, Roth’un (1992) çevre okuryazarlığı çerçevesi uyarlanıp üzerinde değişiklikler yapılarak bu proje için bir ölçek oluşturulmuştur (ÇEMÇOK: Çeviri Metinlerde Çevre Okuryazarlığı ölçeği). Bu proje kapsamında orijinal dili İngilizce olan toplam 10 farklı çocuk edebiyatı romanının 1929 (harf devriminden sonra) ve 2013 yılları arasında İngilizceden Türkçeye aktarılan toplam 104 yeniden çevirisi incelenmiştir. Bir diğer deyişle, bu proje kapsamında, Betimleyici Çeviri Çalışmaları içinde artsüremli bir yaklaşımla, proje için oluşturulan ölçek (ÇEMÇOK) çerçevesinde ve üç değişkeni (eşdeğerlik, süreç ve çevirmen değişkeni) temel alan bir araştırma deseni içinde İngilizceden Türkçeye yapılan çocuk edebiyatı çeviri romanlarında çevre okuryazarlığı düzeylerini (nominal ve içerik çevre okuryazarlığı) özgün ve çeviri metinleri karşılaştırarak belirlemek, sınıflandırmak, çeviri yöntemlerini tespit etmek ve diller/kültürler arasındaki çevre okuryazarlığı aktarımının gerçekleşip gerçekleşmediğini ölçülebilir parametrelerle saptamak temel hedef olarak belirlenmiştir