Covid-19 Kaynaklı Kaygının Yaygın Anksiyete Bozukluğuna Etkisinde Maneviyat, Farkındalık, Bilişsel Kontrol ve Esneklik Değişkenlerinin Rolü

Abstract

Giris: COVID- 19 salgını insan psikolojisine dair bir tehdit olusturmakta ve anksiyetede artısa sebep olmaktadır (Duan, 2020). Bireyler pandemi sürecindeki belirsizlikle birlikte saglık, ekonomi, egitim ya da gelecek gibi farklı alanlar hakkında endise duymaktadırlar. Bu nedenle, Yaygın Anksiyete Bozuklugu (YAB) semptomlarında artıs olması beklenmektedir. Mevcut çalısma, COVID- 19 kaynaklı endise ve YAB semptomları arasındaki iliskiyi incelemeyi ve maneviyat, farkındalık, bilissel kontrol ve bilissel esneklik faktörlerinin bu iliski üzerindeki aracı rollerini arastırmayı amaçlamıstır. Yöntem: Bu çalısmaya 18 ile 75 yasları arasındaki 458 kisi (78.4% kadın, 21.6% erkek) katılmıstır. Veriler COVID-19 kaynaklı endise, YAB semptomları, Maneviyat, Bilinçli Farkındalık, Bilissel Esneklik ve Bilissel Kontrol öz- bildirim ölçekleri kullanılarak çevrimiçi yolla toplanmıstır. Bulgular: Mevcut çalısmanın sonuçları, koronavirüs kaynaklı endisenin YAB semptomlarını anlamlı biçimde yordadıgını göstermistir. Pandeminin sonuçlarına iliskin endiseler arttıkça (ekonomik zorluklar, saglık problemleri) YAB semptomlarında da artıs görülmüstür. Ayrıca, bu iliski Bilinçli Farkındalık ve Bilissel Kontrol tarafından aracı edilmistir. Bilinçli Farkındalıgı ve Bilissel Kontrolü yüksek olan kisiler daha az YAB semptomu sergilemislerdir. Maneviyat ve Bilissel Esneklik faktörlerinin, anksiyete semptomlarını azaltan bir etkisi oldugu gösterilmis olsa da COVID- 19 kaynaklı anksiyete üzerinde etkisi bulunmamıstır. Sonuç: YAB?da, kisilerin endiseleri gerçek dısı degildir ancak çogunlukla gerçek bir tehdit ile de baglantılı degildir. Öte yandan, pandemi sırasındaki endiseler gerçek bir tehdit ile iliskilidir. Bu nedenle, pandemi hakkındaki inançlar ve düsünceler uyumsuz olmayabilir. Bu inançları degistirmektense, Bilissel Kontrolde oldugu gibi dikkati amaç dogrultusunda yönlendirebilme becerisine sahip olmak daha anlamlı olabilir. Ayrıca, pek çok insan pandemiden olumsuz sekilde etkilenmistir. Bu deneyimleri yargılayıcı olmayan bir sekilde kabul etmek daha saglıklı bir yol olabilir. Sonuçlarımız, pandemi sırasında YAB semptomlarına sahip olan bireylerin Bilinçli Farkındalık ve Bilissel Kontrol temelli müdahalelerden faydalanabilecegini vurgulamaktadır.